بمباران شیمیایی سردشت
محمد دوعلی
1399/04/11


یکی از ددمنشانه ترین حملات شیمیایی عراق، در تاریخ 7 تیر 1366 در مناطق مسکونی و غیرنظامی سردشت اتفاق افتاد.

دکتر عباس فروتن از پزشکان فعال در زمینه بهداری در دفاع مقدس در خاطرات خود می نویسد: «تا چند هفته بعد از نیمه خردادماه حمله شیمیایی مهمی رخ نداد تا اینکه روز هفتم تیرماه فرا رسید. در این روز یکی از فجایع تاریخی در شهر سردشت به وقوع پیوست. بمباران شیمیایی شهر سردشت نقطه عطفی در حملات شیمیایی عراق بود که متأسفانه هیچ تأثیری بر افکار مردم دنیا نداشت و حتی در داخل نیز مردم اهمیت آنرا بدرستی درک نکردند.

در ساعت 16:30 روز یکشنبه هفتم تیرماه 1366 چند فروند هواپیمای عراقی سکوت شهر کوچک سردشت در غرب کشور را شکستند و 7 بمب خردل در نقاط مختلف شهر انداختند که دو بمب در بازار شهر و دو بمب دیگر در 2 منطقه مسکونی افتاد. سه بمب دیگر در باغ‌‌های مجاور شهر افتاد. به علت شرایط جوی مناسب از نظر درجه حرارت و جریان ملایم هوا، آلودگی بتدریج تا کیلومترها دورتر از کانون‌‌های انفجار گسترش یافت و بوی نامطبوع خردل که مشابه بوی سیر و گوگرد میباشد از فاصله دور استشمام میشد. متأسفانه بیمارستان و نقاهتگاه شهر نیز در مسیر جریان هوای آلوده قرار گرفته و برخی پزشکان و پرستاران پس از چند ساعت به دلیل آلودهشدن، مجبور به ترک آنجا شدند. برق و مخابرات قطع و کلیه فعالیت‌‌های خدماتی شهر فلج شده بود زیرا اکثر کارکنان محلی مصدوم شده بودند. کادر پزشکی بهداری سپاه با کمک نیروهای محلی توانستند از دو حمام شهر بعنوان دو ایستگاه رفع آلودگی جهت زن‌‌ها و مردها استفاده کنند. ماشین‌‌های آتشنشانی نیز مسئولیت تدارک آب حمام‌‌های شهر را عهدهدار بودند. سالن ورزشی شهر بعنوان یک نقاهتگاه 150تخته مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به ماهیت اثر گاز خردل (برخلاف گاز اعصاب که ناگهان همه بیماران در همان ساعت اول مراجعه میکنند) ساعت به ساعت بر تعداد مصدومین افزوده میشد. در نقاهتگاه درمان‌‌های اولیه انجام گرفته و مصدومین پس از پایدار شدن نسبی علائم حیاتی به شهرهای دیگر اعزام میشدند.

آلودگی مواد غذایی، میوهجات، سبزیجات، مزارع، آب‌‌ها و حتی حیوانات باعث برخی مسمومیت‌‌های گوارشی شده بود. گله‌‌های گاو و گوسفند که تنها سرمایه برخی از خانواده‌‌ها بود از بین رفته بودند و محصول برخی مزارع آلوده و غیرقابل استفاده بود.

یک روز پس از حادثه، مصدومین بدحال با چندین پرواز از ارومیه و تبریز به تهران منتقل شدند. بهمراه چند نفر از دوستان در فرودگاه مهرآباد تهران حاضر شدیم. صحنه بسیار ناراحتکنندهای بود که تحمل آن برای خلبانان و خدمه هواپیماهای نظامی نیز دشوار بود. کودکانی که در سنین مختلف با چشم‌‌های ورم کرده به سختی ناله میکردند و سعی داشتند از مادران خود دور نیفتند. تعداد زیادی از مصدومین بدحال به بیمارستان بقیها... (عج) منتقل شدند. برخی کودکان در حال اغماء بودند و ضربان قلب حدود 160 در دقیقه یا بالاتر داشتند اگر چه هنوز علائم پوستی اگر چه هنوز علائم پوستی مهمی از مسمومیت را نشان نمیدادند. این تاکیکاردی ربطه به عفونت نداشته و میتوانست به دلیل آثار خاص خردل باشد. یکی از این بچه‌‌ها پسربچه 4 سالهای بود و در حالیکه مشغول مرتب نمودن تختش بودیم و هنوز دقایقی از بستری شدنش نگذشته بود ناگهان دچار ایست قلبی شد و متأسفانه به عملیات احیاء جواب نداد. آن شب بهمراه سایر دوستان تا صبح به بیمارستان‌‌های مختلف تهران سر زدیم و به بررسی مصدومین سردشت پرداختیم.

چگونگی این حادثه و آمار مصدومین و شهدا طی گزارشات متعددی به اطلاع شورای امنیت سازمان ملل رسید اما متأسفانه هیچ هیئت کارشناسی برای بررسی حادثه اعزام نشد. حتی در یکی از گزارشها، تصاویر متعددی از مصدومین شیمیایی سردشت نیز ضمیمه شد. از شهر 12000 نفری سردشت طبق آمارهای رسمی 8025 نفر مصدوم شدندکه این آمار شامل مصدومین خفیف نیز میشد. حداقل 4500 نفر از مصدومین نیاز به درمان داشتند. 3000 نفر آنها در خود شهر بطور سرپایی درمان شده و سپس در روستاهای مجاور مدتی را سپری کردند تا آلودگی شهر کاملاً مرتفع گشت. مابقی مصدومین که 1500 نفر میشدند در حال وخیمتری بوده و نیاز به بیمارستان داشتند و لذا به خارج از سردشت اعزام شدند. 600 نفر از این گروه 1500 نفری به تهران و مابقی به چند شهر شمال غربی کشور اعزام شدند. از بیمارانی که به تهران آمدند، 420 نفر طی 10ـ7 روز اول از بیمارستان‌‌ها ترخیص شدند. تعداد 180 نفر باقیمانده، افراد بدحالتر بودند که گروهی شهید شدند و گروهی نیز هفته‌‌های زیادی را در بیمارستان گذراندند که اکنون نیز از عوارض شدید ریوی رنج میبرند.

رقم شهدا به این صورت بود: کل آمار شهدا 130 نفر بود که 20 نفر آنها در سردشت در همان دقایق و ساعات نخستین پس از بمباران شهید شدند. 10 نفر در حین انتقال از سردشت به شهادت رسیدند. 100 نفر باقیمانده ظرف 30-7 روز پس از حادثه بتدریج در بخش‌‌های مراقبت ویژه بیمارستان‌‌های مختلف کشور به شهادت رسیدند.

ناراحتکنندهترین مسئله برای ما این بود که مصدومین تغییر حالت سریعی داشتند. مثلاً با یک بیمار امروز بخوبی صحبت میکردیم ولی روزهای بعد سختتر با ما صحبت میکرد و تدریجاً دچار حالت نیمه اغماء میشد. وجود ضایعاتی بصورت تورم شدید در پلک‌‌ها و پوست صورت و طاول باعث میشد تا در برخورد بستگان و آشنایان با وی، همه از قیافه وی شدیداً متأثر و وحشتزده شوند. مدت حدود 10-7 روز دیگر هم بیمار به کمک دستگاه‌‌های تنفس مصنوعی زنده بود و سپس در اثر یک عارضه ثانوی ریوی یا قلبی به شهادت میرسید. این مرگ تدریجی بهمراه تورم و تغییر رنگ پوست صورت، چهره بیمار را غیر قابل تشخیص مینمود و لذا بستگان و نیز کادر پزشکی و پرستاری رنج روحی شدیدی را تا زمان شهادت مصدوم تحمل مینمودند. اعضاء یک خانواده که منزلشان در 5 متری محل اصابت بمب بود (خانواده شهید اسدزاده) شامل سه پسر 4، 14 و 16 ساله و نیز سه دختر 7، 18 و 22 ساله و پدر و مادر آنها ظرف مدت 10 روز بتدریج به شهادت رسیدند. تنها بازمانده این خانواده، پسری بود که در زمان حادثه در کرمان خدمت سربازی را می گذرانید.»

 

بمباران سردشت و حقوق بشر استکباری

در مورخه 8 تیر ماه 66 در پی به کارگیری مجدد سلاح های شیمیایی توسط عراق و بمباران شیمیایی شهر سردشت وزارت امور خارجه ایران طی یادداشتی به دبیرکل سازمان ملل از امضا کنندگان پروتکل 1925 ژنو خواست تا برای جلوگیری از این اعمال، تلاش کنند. ولی متاسفانه هیچ حرکت مثبتی از جانب سازمان ملل مشاهده نشد. فقط در تاریخ 12 مرداد 66؛ سازمان ملل بنا به درخواست ایران یک سری اسناد شامل 30 صفحه عکس مربوط به زنان و کودکان مجروح شیمیایی سردشت را منتشر کرد.

البته این برای اولین بار نبود که سردشت و روستاهای اطراف مورد حمله شیمیایی قرار گرفته بود. در ذیل لیست دیگری از حملات شیمیایی به سردشت منعکس شده است.

- سردشت؛ دوشنبه 7 شهریور 1362 (29 آگوست 1983) با حملات توپخانه

- سردشت (دو روستا)؛ یکشنبه 11 اسفند 1364 (2 مارس 1986) با حملات هواپیما

- سردشت- ماوؤت ؛ سه شنبه 1 اردیبهشت 1366 (28 آوریل 1987) با حملات هواپیما

- 4 منطقه در سردشت؛ یکشنبه 7 تیر 1366 (28 ژوئن 1987) با حملات هواپیما

- روستای قلعهوش در سردشت؛ دوشنبه 8 تیر 1366 ( 29 ژوئن 1987) با حملات هواپیما

- اطراف ستاد اصلی در سردشت؛ دوشنبه 8 تیر 1366 ( 29 ژوئن 1987) با حملات هواپیما؛

- منطقه آلوت در سردشت؛ سه شنبه 2 فروردین 1367 (22 مارس 1988)؛ با حملات هواپیما.

 

بمباران های شیمیایی سردشت در آینه اسناد سازمان ملل

* عراق در روزهای 17 و 18 اردیبهشت 1364 در حجم بسیار وسیعی مناطق فکه و سردشت را با گاز خردل و با استفاده از گلوله‌‌های توپخانه مورد هدف قرار داد.

نمایندگی دائمی ایران در سازمان ملل طی نامهای درخواست کرد عراق را وادار به اجرای پروتکل 1925 نمایند. (شماره سند S/17181 شورای امنیت)

* رژیم عراق بدون هیچ اعتنایی به جنایات خود ادامه داد. در تاریخ 1/2/66 شهرهای بانه و سردشت یک بار دیگر مورد حمله شیمیایی قرار گرفتند که طی آن 60 نفر از مردم ایران اسلامی مجروح شدند. (شماره سند S/18825 شورای امنیت)

* هفتم تیر ماه 1366، شهر سردشت مجدداً مورد حمله سنگین شیمیایی عراق قرار گرفت. کاردار موقت هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل، طی نامهای، جامعه بینالمللی و شورای امنیت را در استفاده عراق از سلاح‌‌های شیمیایی شریک دانست. (شماره سند S/18953 شورای امنیت)

 (شماره سند S/18992 شورای امنیت) و (شماره سند S/19006 شورای امنیت) و (شماره سند S/19019شورای امنیت) و (شماره سند S/19029 شورای امنیت)

همچنین در مورخه 20 مرداد ماه 66 ایران مواضع رسمی خود در مورد قطعنامه 598 را در 19 بند منتشر کرد. در بند 15 این نامه به این نکته اشاره شده بود که هیچ اقدام عملی جهت جلوگیری از استفاده عراق از سلاح های شیمیایی انجام نشده است.

 قطعنامه 598 یک بار دیگر استفاده از سلاح‌‌های شیمیایی، بمباران مناطق غیرنظامی، حملات علیه کشتی‌‌ها و هواپیماهای غیر نظامی و نقض حقوق بینالملل به‌‌ویژه پروتکل 1925 ژنو مبنی بر ممنوعیت استفاده از گازهای خفه کننده، سمی و سایر گازها را محکوم کرده است و هنوز هیچ اقدام عملی جهت جلوگیری از تکرار این جنایات پیشبینی نشده است. جمهوری اسلامی ایران انتظار دارد که دبیرکل به نامه وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی مورخ 10 آگوست 1987 (S/19029) درباره اهمیت موضوع استفاده از سلاح‌‌های شیمیایی بهویژه پس از حملات شیمیایی عراق علیه شهر سردشت پاسخ دهد. جمهوری اسلامی ایران همچنین آماده است هرگونه پیشنهادی را نسبت به سایر جوانب جنگ مربوط به حقوق بینالمللی بشردوستانه مورد بررسی قرار دهد.

* بمباران شیمیایی مناطق مسکونی سردشت یکی از وحشیانه ترین حملات ددمنشانه رژیم بعث بود. دولت عراق در تاریخ 11 دی ماه 66 شهر سردشت را مورد حملات شیمیایی خود قرار داد: (شماره سند S/19418 شورای امنیت)

* دوم فروردین 67 عراق باز هم به مناطق مسکونی با سلاح شیمیایی حمله کرد. این بار شهرهای سردشت و مریوان مورد اصابت قرار گرفتند. ایران باز هم اطلاع رسانی کرد تا شاید سکوت جامعه جهانی شکسته شود. (شماره سند S/19682 شورای امنیت)

 

منابع و مآخذ:

- گزارش درمان ش. م. ر بهداری کل سپاه. فصلنامه نگین؛ شماره 31؛ زمستان 1381؛ صص 127 126

- «بهداری سپاه و جنگ شیمیایی عراق در آیینه اسناد جنگ». فصلنامه نگین؛ شماره 31؛ زمستان 1381؛ ص 129

- فروتن، دکتر سید عباس؛ «جنگ شیمیایی عراق و تجارب پزشکی آن». دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله(عج)، تهران؛ چاپ اول؛ 1382؛ صص 185 183

- جنگ ایران و عراق در آینه اسناد سازمان ملل 7 جلد

تعداد مشاهده خبر334 بار
تصاویر مرتبط


مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal