قصه‌ی قطعنامه 598 - داستانی برای پایان هشت سال حماسه
سیده زینب اسکندریان
1399/04/11
 

ساعت 1 و 45 دقیقه ظهر 31 شهریور که هواپیماهای عراقی باند فرودگاه اهواز را بمباران کردند و حرکت زمینی به قصد اشغال نوار مرزی جنوب غربی تا غرب ایران را آغاز کردند به تعبیر صدام، قادسیهای آغاز شد که هدفش اشغال 24 ساعته خوزستان و رسیدن به تهران در عرض 48 ساعت بود. اما دفاعی همه جانبه و با دستهای خالی سرنوشت جنگ تحمیلی را نه به دو روز که به 2887 روز کشاند.

درست یک هفته بعد از این هجوم همه جانبه و وحشیانه بود که شورای امنیت سازمان ملل متحد اولین قطعنامه خود را به شماره 479 صادر کرد. اولین قطعنامه با نام «بررسی وضعیت میان ایران و عراق» به وجود تهدید علیه صلح، نقض صلح و وقوع تجاوز و نقض تمامیت ارضی ایران اشاره نشده بود. این قطعنامه صرفاً خودداری از توسل بیشتر به زور را از دو طرف خواستار بود.

پس از این قطعنامه و در مدت هشت سال جنگ پر فراز و نشیب هفت قطعنامه دیگر به شمارههای 514، 522، 540، 552، 558، 582 و 588 صادر که هیچکدام از آنها نظر ایران را تامین نمیکرد. مهمترین مشکل در قطعنامههای مذکور عدم تعیین متجاوز و دلایل شروع جنگ بود.

نیمه دوم جنگ تحمیلی با شکستهای شدید عراق در دو عملیات والفجر 8 و کربلای 5 همراه بود. عراق پیشتر خرمشهر را از دست داده بود و حالا فاو را هم از دست داده میدید و راه نفوذ دریاییش قطع شده بود. به همین خاطر فشار کشورهای عربی و همپیمانان غربی صدام برای پایان دادن به وضعیت دشوار جنگی عراق که هر آن احتمال از دست دادن بصره هم میرفت شدیدتر شد.

صدام از یکسو در ابعاد بینالمللی سعی داشت تا جنگ پایان داده شود و از سوی دیگر با حملات شیمیایی، جنگ نفتکشها و حمله موشکی به شهرهای ایران سعی داشت تا مانع فشار بیشتر ایران به جبههها شود. حالا رویای فتح دو روزه تهران که هیچ، حفظ خاک و مرزها به دغدغه سردار قادسیه تبدیل شده بود.

پنج قطعنامه ابتدایی صادر شده توسط شورای امنیت هیچ ضمانت اجراییای نداشتند تنها از دو طرف خواهان ترک مخاصمه بودند. تا اینکه در تیرماه 1366 قطعنامه 598 صادر و عراق در همان ابتدای امر آن را پذیرفت. قطعنامه 598 شورای امنیت یکی از قطعنامههای شورای امنیت است که در 27 تیر 1366، برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق صادر شد. این قطعنامه از نظر کمی و تعداد واژههای به کار گرفته شده مفصلترین و از نظر محتوا اساسیترین و از نظر ضمانت اجرایی قویترین قطعنامه شورای امنیت در مورد این جنگ بودهاست. این قطعنامه بلافاصله از سوی عراق پذیرفته شد، ولی دو روز مانده به سالروز صدور آن در 27 تیر 1367 از سوی ایران پذیرفته شد.

قطعنامه 598، تنها قطعنامهای بود که جمهوری اسلامی ایران آن را رد نکرد بلکه تلاش کرد تا با بهکارگیری اصول و اسلوب دیپلماسی و در اختیار گرفتن زمان، بر محتوای آن تأثیر گذاشته و با دستاوردهای سیاسی، دفاعی و اقتدار ملی، دشمن را در تمامی حوزهها مهار کند. قطعنامه 598 نسبت به قطعنامههای قبلی کاملتر بوده و نه تنها حالت توصیهای نداشت بلکه حاکی از قصد شورا برای دخالت جدیتر و انجام نقشی فعالتر برای پایان یافتن جنگ و حل و فصل اختلافات بود.

 

جام زهر

اخبار نیمروزی رادیو ایران اولین بخش خبری بود که در 29 تیر 1367 پیام امام و خبر پذیرش قطعنامه 598 را منتشر کرد.

قطعنامهای که پذیرش آن همواره منتقدانی داشته اما بنا به مصلحت و شرایط راه حلی بود که امام آن را پذیرفت هر چند در پیام محرمانه خود از آن به نوشیدن جام زهر تشبیه کرد. در بخشی از این پیام آمده:

«شما عزیزان از هر کس بهتر میدانید که این تصمیم برای من چون زهر کشنده است ولی راضی به رضای خداوند متعال هستم و برای صیانت از دین او و حفاظت از جمهوری اسلامی ایران اگر آبرویی داشته باشم خرج میکنم، خداوندا ما برای دین تو قیام کردیم و برای دین تو جنگیدیم و برای حفظ دین تو آتشبس را قبول میکنیم»

در خصوص دلایل پذیرش قطعنامه 598 بهتر است به بیانات رهبر معظم انقلاب در سالهای پس از پایان جنگ و بعد از آن مراجعه کنیم. حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای رئیس جمهور وقت، در بیاناتی در خطبههای نماز جمعه تهران در تاریخ 11/01/1368 فرمودند: «امام عزیزمان آن وقتی که مصلحت دانست قطعنامه را قبول کرد.. ملاحظه نکرد که حالا من هفته قبل یا ده روز قبل یا یک ماه قبل، خود من چی گفتم. نه، تکلیف این است، مصلحت اسلام این است، کی چه خواهد گفت برای امام مطرح نیست».

اما سوال پیش میآید که امام مجبور به پذیرش بود که پاسخ را در سخنان مقام معظم رهبری در اجتماع پرشکوه زائران مرقد امام خمینی (ره) در تاریخ 14 خرداد 75 میتوانیم پیدا کنیم. حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای در این مراسم در خصوص دلایل پذیرش قطعنامه 598 مسائلی را مطرح کرده و فرمودند: «قطعنامه را هم که امام قبول کرد، به خاطر این فشارها نبود. قبول قطعنامه از طرف امام، به خاطر فهرست مشکلاتی بود که مسئولین آن روزِ امورِ اقتصادی کشورْ مقابلِ رویِ او گذاشتند و نشان دادند که کشور نمیکِشد و نمیتواند جنگ را با این همه هزینه، ادامه دهد. امام مجبور شد و قطعنامه را پذیرفت.»

مقام معظم رهبری در این اجتماع افزودند: «پذیرش قطعنامه، به خاطر ترس نبود؛ به خاطر هجوم دشمن نبود؛ به خاطر تهدید آمریکا نبود؛ به خاطر این نبود که آمریکا ممکن است در امر جنگ دخالت کند. چون آمریکا، قبل از آنهم در امر جنگ دخالت میکرد. وانگهی؛ اگر همه دنیا در امر جنگ دخالت میکردند، امام رضوانالله علیه، کسی نبود که رو برگرداند. برنمیگشت!.»

 

سرانجام بیفرجام

پذیرش قطعنامه 598 اما پایان سرنوشت جنگ نبود. عراق بار دیگر فشار برای تسخیر مجدد خرمشهر را تشدید کرد که ناکام ماند. در آخرین گام هم منافقین را راهی معرکهای کرد که برای عراق بازی دو سر برد محسوب میشد. یا منافقین میتوانستند کاری از پیش ببرند که برای عراق بسیار جای خوشوقتی داشت. یا در این معرکه نابود میشدند که در واقع صدام از این عناصر رهایی مییافت.

یک هفته پس از پذیرش قطعنامه 598 توسط ایران، حدود 5000 نیروی سازمان منافقین با مقادیری تجهیزات جنگی از محور غرب و از طریق شهرهای مهران و اسلامآباد غرب در عملیاتی با عنوان فروغ جاویدان به ایران حمله کردند. هدف این عملیات تسخیر تهران در 33 ساعت بود و مسعود رجوی فرماندهی عملیات را بر عهده داشت. عملیات پاتک ایران عملیات مرصاد نام داشت و طی آن مجاهدین در کمین قرار گرفتند و شکست خوردند.

سه هفته پس از شکست سنگین منافقین، در 29 مرداد 1367 با حضور نیروهای بینالمللی آتشبس در سراسر مرزهای ایران و عراق برقرار شد. گرچه قطعنامه 598 انتظار کامل جمهوری اسلامی ایران را برآورده نکرده بود، اما در مقایسه با قطعنامههای قبلی سازمان ملل متحد از ویژگیهای خاصی برخوردار بود. مخصوصاً بند 6 قطعنامه که در باب تعیین آغازگر جنگ است، برای جمهوری اسلامی ایران پیروزی بزرگی بهحساب میآمد زیرا در سایه مقاومت رزمندگان و حرکت دیپلماسی فعال توانسته بود شورای امنیت را متقاعد کند که صلح بدون تعیین متجاوز برخلاف عدالت و امنیت و در واقع عین ظلم است.

بعد از تصویب قطعنامه 598، در جهت اجرای بند 6 قطعنامه، یک هیئت بلژیکی انتخاب و مسئول شد که متجاوز جنگ را شناسایی و به دبیر کل سازمان ملل متحد معرفی نماید. ایران اصرار داشت زمان شروع به کار این هیئت قبل از پذیرش قطعنامه از جانب ایران باشد که در نهایت اینگونه عمل نشد. این هیئت درنهایت در 18 آذر 1370 مصادف با 9 دسامبر 1991 میلادی، طی گزارشی به دبیر کل وقت سازمان ملل متحد عراق را بهعنوان متجاوز جنگ معرفی کرد. دبیر کل وقت سازمان ملل متحد نیز این گزارش را طی یک جلسه رسمی به شورای امنیت تقدیم کرد.

و این بود پایان 8 سال جنگ نابرابر، که صحنهای شد برای ظهور و خلق هزاران هزار روایت از جوانمردی مردان آسمانی. مردانی که واژه بزرگی در مقابلشان سر تعظیم فرو میآورد.

 

 

 

 

تعداد مشاهده خبر439 بار
تصاویر مرتبط


مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal