به مناسبت روز شورا؛ «جهاد سازندگی» بنیانگذار شوراهای اسلامی
نویسنده: سیروس رجبی
1399/03/07

 نهم اردیبهشت ماه در تقویم به نام روز شورا نامگذاری شده است که نشان دهنده اهمیت جایگاه و نقش شوراهای اسلامی شهر و روستا در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران می باشد.شوراها نقش بسیار مهمی در تصمیم گیری و تصمیم سازی، نظارت، همکاری و هماهنگی لازم با مسئولان را بر عهده دارند و بازوی مدیریتی بسیار ارزشمندی هستند .به طور یقین در نظام شورایی ، مشارکت مردم در رفع موانع و مشکلات به طور قابل توجهی افزایش می یابد و نظارت بر عملکرد مناطق دقیق تر و حقوق مردم تضمین میگردد.

شوراها با دارا بودن ماهیتی مردمی و برگرفته از آرای مردم ، می توانند نقش مهمی در تداوم و پیشرفت حرکت رو به رشد شهر و روستای خود ایفا کنند. در طول تاریخ ایران، کدخدا یان بهعنوان رؤسای روستاها ، نقش بسیار مهمی در ساختار اداری و تأمین امنیت روستاها ایفا نمایند.

 

مختصری از تاریخچه:

 در دورهی قاجاریه نیز تداوم و تکامل یافت و بهموجب «قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام» مصوب 14 ذیالقعدهی 1325، ادارهی امور روستاها رسماً بر عهدهی کدخدایان گذاشته شد ؛ اما در سال 1354 ه.ش، کدخدا از سیستم اداری ایران حذف و مناصب دیگری همچون «دهبان» و «انجمن ده» جایگزین آن شدند. در این پژوهش ضمن بررسی موقعیت و جایگاه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کدخدا و عملکرد اداری- سیاسی او در جامعهی روستایی دورهی قاجار و تداوم و تحول ساختار و عملکرد کدخدا در طول این دوره، به این سؤال پاسخ میدهیم که جنبههای مثبت و منفی نقش کدخدا برای دولت، مالک و روستاییان چه بوده است. در این مقاله از روش توصیفی- تحلیلی و بررسی تاریخی مبتنی بر اسناد و دادههای موجود در منابع استفاده میکنیم. نتیجه ی این تحقیق نشان میدهد که در جامعهی روستایی عهد قاجار، کدخدا بهعنوان رئیس ده، بالاترین مقام اجرایی حاضر در روستا بود و ارتباط مقامات دولتی و مالکان غایب با روستاییان و بالعکس بیشتر بهواسطهی او انجام میشد. کدخدا با توجه به شرایط زمانه، میزان قدرت و نفوذ مالک و مقامات بالادستی دیگر، مطیع یا سرکش بودن افراد زیردست، میزان نفوذ و اعتبار در بین مردم و ویژگیهای اخلاقی و شخصیتی خود، گاه بهعنوان نمایندهای چاپلوس برای حکومت ظاهر میشد و با گرفتن مالیاتهای گوناگون از رعایا، باعث بدبختی آنها میشد و گاه بهصورت زبان گویای افراد زیردست خویش دربرابر ظلم و ستم مقامات دولتی دیگر درمیآمد و با رسیدگی به مشکلات مردم، برای رفاه و آسایش آنان اقدام میکرد.

تاریخچه و مفهوم شورا در ایران و برخی کشورهای جهان که یکی از مهمترین نهادهای مردمی که در جامعه مدنی شکل میگیرند شوراها هستند، که میتوان آن را به عنوان یک نهاد بینابین در نظر گرفت، چراکه از یک طرف یک پای در حکومت و از طرفی پایه ی دیگر در جامعه مدنی دارد. شورا محل جمعبندی هزاران تقاضای پراکنده شهروندانی است که با آرای وارده به این نهاد سراسر جان بخشیده اند. شورا در ایران علاوه بر اینکه در آن آموزه های سالم آمده است از بعد سیاسی و مدیریتی تعریف شده است اما در کشورهای دیگر؛ از ابتدای امر تعاریف متفاوتی در دوره قرون وسطی و سرمایه داری شده است؛

در سالهای نخستین پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از چالشهای جدی این بود که چگونه میتوان همزمان با توسعه عمرانی، توسعه اجتماعی را نیز ایجاد و مردم مناطق را با خود همراه کرد. ازاینرو برای نخستین بار شورای اسلامی روستاها به همت «جهاد سازندگی» تأسیس شد و در قالب همین ساختار به روستاییان آموختند چگونه با یکدیگر تعامل داشته باشند. شوراهای اسلامی روستاها طرحی موفق و موثر بود که با رویکرد برنامه ریزی برای توسعه پایدار مناطق روستایی، اجرایی شد اما بنا به دلایلی فعالیت آن قوام و دوامی نیافت.

پس از آن، علی رغم اینکه فصل هفتم - شامل اصول صدم تا صد و ششم - از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به شوراها اختصاص دارد اما تدوین سازوکار اجرایی شدن آن تا سال 1377 به تعویق افتاد. اولین دوره انتخابات سراسری شوراهای اسلامی شهر و روستا در 7 اسفند سال 1377 در بیش از 40000 حوزه انتخاباتی، با استقبال پرشور مردمی برگزار گردید و نهایتاً حدود 200 هزار نفر از منتخبین مردم جهت اداره امور شهرها و روستاهای کشور به عنوان عضو شورای اسلامی شهر یا روستا برگزیده شدند.

شوراهای اسلامی در کشورمان، متشکل از اعضایی است که در شهرها و روستاها بهطور جداگانه و با رأی مردم همان حوزه انتخاب میشوند. شورای شهرستان هم از نمایندگان منتخب شورای شهرهای آن شهرستان و شورای هر استان نیز از نمایندگان منتخب شورای شهرستانهای تابعه هر استان تشکیل میشود.

شوراهای اسلامی شهر و روستا از 9 اردیبهشت سال 1378 و همزمان با پیام امام خمینی(ره) در خصوص شوراها و با صدور پیام ویژهای از سوی مقام معظم رهبری آغاز به کار نمودند و از این رو، 9 اردیبهشت را روز ملی شوراها نامگذاری کرده اند.

این نهاد مردمی فعالیتهای گسترده و اثرگذاری در شهرها و روستاهای کشور داشته است و از سال 1377 تاکنون، پنج دوره انتخابات شهر و روستا در کشور برگزار شده و دورههای زیر تشکیل یافتهاست:

دوره اول:                    1377- 1381

دوره دوم:                   1381- 1385

دوره سوم:                   1385-1392

دوره چهارم:                1392-1396

دوره پنجم:                  1396-1400

 

تعداد مشاهده خبر359 بار
تصاویر مرتبط


مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal