عملیات رزمندگان دردی ماه سالهای دفاع مقدس
1398/02/09

           بسمه تعالی                

عملیات رزمندگان دردی ماه سالهای دفاع مقدس                                                                                                  نویسنده:عبداله فاتحی  

 

1-عملیات نصر

تاریخ عملیات 15/10/1359

منطقه عملیات : دشت آزادگان هویزه کرخه کور ( این عملیات نیروهای ایرانی بامحوریت ارتش وحضوردانشجویان پیرو خط امام انجام پذیرفت )

2-عملیات توکل

تاریخ عملیات 20/10/1359

منطقه عملیات : شمال آبادان سه راهی ماهشهر ( دراین عملیات نیروهای ایرانی تلاش کردند دشمن نتوان شهرآبادان را به محاصره خود دربیاورد وسعی نیروهای ایرانی براین بود که نیروهای عراقی از رودخانه کارون عبور نکنند که عملیات موفقیت آمیز نبود)

3-تاریخ عملیات 4/10/1359

عملیات محدود نیروهای سپاه درمنطقه تنگ حاجیان

4-تاریخ عملیات 19/10/1359 عملیات محدود سپاه وارتش درمنطقه میمک

5-تاریخ 19/10/1359 عملیات مشترک سپاه وارتش و نیروهای مردمی درمحورآبادان

6-عملیات نصر ( عملیات محدود )

تاریخ 20/10/1359

منطقه عملیات محور ماهشهر ( این عملیات بطور محدود درمحورماهشهر توسط سپاه وارتش ونیروهای مردمی انجام پذیرفت )

7-عملیات محمد رسول الله (ص) عملیات چریکی

تاریخ عملیات 12/10/1360

رمزعملیات : لا اله الاالله محمدرسول الله (ص)

منطقه عملیات : شهرطویله وبیاره عراق

دراین عملیات رزمندگان کشورمان با ورود به شهرهای طویله وبیاره عراق توانستند ضربات مهلکی به پایگاههای ارتش دشمن وارد کنند

8-عملیات امیرالمومنین ( ع )

تاریخ عملیات 12/10/1360

منطقه عملیات جبهه های شمالغرب کشور ( منطقه ریجاب )

9- عملیات کربلای 4

تاریخ عملیات 3/10/1365

منطقه عملیات غرب نوسود

دراین عملیات رزمندگان کشورمان نیروهای جنگی دشمن را درمنطقه ابوالخصیب منهدم کردند

10-عملیات کربلای 5

تاریخ عملیات 19/10/1365

رمزعملیات : یازهرا (س )

منطقه عملیات : منطقه استراتژیک شرق بصره عراق

عملیات کربلای پنج یکی ازعملیات های بزرگ وبسیارمهم رزمندگان کشورمان درطول دفاع مقدس به شمار می رود-دراین عملیات مهم رزمندگان کشورمان توانستن با گذشتن از دژهای صعب العبور دشمن که توسط مستشاران غربی برای حفاظت ازمرزهای دشمن ساخته شده بود عبورکنند وبه مرزهای شهر مهم بصره عراق مشرف شوند

11-عملیات کربلای 6

تاریخ عملیات 24-23/10/1365

رمزعملیات : یافاطمه الزهرا ( س )

منطقه عملیات : جبهه غرب کشور نفت شهر شمال سومار

12-عملیات نصر

تاریخ عملیات : 28/10/1365

منطقه عملیات : محور دهوک دودلان عراق

این عملیات محدود توسط نیروهای سپاه انجام گرفت

13-عملیات ظفرپنج

تاریخ عملیات 22/10/1366

منطقه عملیات : عماریه عراق

14-عملیات ایذایی سپاه بر اسکله عراق درالبکر والامیه درشمال خلیج فارس

تاریخ عملیات : 18/10/1366

15-عملیات بیت المقدس 2

رمزعملیات یازهرا (س )

منطقه عملیات : شمال سلیمانیه عراق ماووت

عملیات بیت المقدس 2 یکی از مهمترین عملیات های رزمندگان غیورکشورمان درهشت سال دفاع مقدس درمنطقه شمالغرب می باشد که دراین عملیات رئیس رژیم بعثی عراق صدام شهروندان عراقی در ماووت وشهرحلبچه را بمباران شیمیایی نمودوتعدادکثیری از زنان وکودکان ومردم منطقه با گازهای شیمیایی ارتش عراق کشته شدند

 

 

عملیات کربلای 5‌

که یکی از بزرگترین عملیات‌های رزمندگان در طول جنگ تحمیلی بود، در تاریخ 19 دی‌‌ماه سال 1365 با رمز مبارک‌ یازهرا(ع) در منطقه‌ شلمچه‌ و شرق بصره‌ آغاز شد.

سنگینی شرایط دشوار پس از عملیات کربلای 4 ضرورت انجام عملیات دیگری را ایجاب می‌کرد. عملیاتی که پیروزی آن تضمین شده باشد و ضمنا از جنبه نظامی ‌و سیاسی بسیار ارزشمند باشد تا آثار نامطلوب عدم فتح کربلای 4 را جبران کند.

وقتی «صدام» گول خورد!
ارتش بعث در جشن شکست کربلای 4 بود که ایرانی ها کربلای 5 را آغاز کردند

فرماندهان و رزمندگان ایرانی در میانه تردید و امید، 19 دی به خط شلمچه زدند و عراقی ها در جشن پیروزی‌شان در کربلای 4 حسابی غافلگیر شدند. روش و منش چاپلوس پروری صدام از دلایل اصلی این غافلگیری بود. 

وقتی «صدام» گول خورد!
نقشه عملیات کربلای 4 / طرح عملیات خوب بود اما دشمن هم کاملا از اوضاع با خبر شده بود

حمدانی از فرماندهان گارد ریاست جمهوری عراق می‌گوید: «حمله (کربلای4) ایران به کلی شکست خورد و رقابتی میان فرماندهان سپاه سوم و هفتم عراق که همیشه موفق بودند، پدید آمد. فرمانده سپاه سوم، طالی الدوری برای اینکه نشان دهد ایران را شکست داده است، امار و ارقامی از تلفات فوق العاده سنگین نیروهای ایرانی ارائه داد که غیر منطقی به نظر می رسید.

ماهر عبدالرشید، فرمانده سپاه هفتم هم می‌دانست که باید مطابق میل صدام رفتار کند. او هم آمارهای غیر واقعی داد. آمارهایی که تقریبا خنده‌دار یود. اما صدام رضایت داشت چون پس از فاو، این دروغگویی ها تسکینش می داد. فرماندهان می گفتند با تلفات سنگینی که به ایرانی ها وارد شده، می توانیم همه نفس راحتی بکشیم. فرماندهانی که مدت ها در جبهه بودند به مرخصی رفتند و آماده باش لغو شد. 


شرق بصره/ دژ مرزی منطقه 5 ضلعی / دی ماه 65 / نبرد نوک 5 ضلعی از سخت ترین نبردها بود

مردم در جامعه هم آمارها را باور کردند و می گفتند تا ایرانیها عملیات دیگری شروع کنند، حداقل شش ماه زمان می‌خواهند. ایرانی ها کمتر از دو هفته بعد حمله کردند و دروغ‌ها برملا شد. معلوم شد فرماندهان تلفات ایرانی را 10 برابر بیشتر اعلام کرده‌اند.»

روایت عملیات کربلای 5 از زبان سردار حاج قاسم سلیمانی

ارزشمندترین منطقه موجود شلمچه بود که دشمن در آن مستحکمترین مواضع و موانع را داشت، به طوری که عبور از آن‌ها غیرممکن می‌نمود و با توجه به اصول نظامی ‌شناخته شده و محاسبات کمی، ضریب موفقیت بسیار ناچیز بود و بالطبع تضمین پیروزی از سوی فرماندهان عملیات را غیر ممکن می‌ساخت؛ لیکن ضرورت غیر قابل انکار ادامه جنگ در آن موقعیت و لزوم تسریع در تصمیم‌گیری پس از عملیات کربلای 4 سبب گردید که صرفا برای انجام تکلیف و با امید به نصرت الهی، تمامی ‌نیروهای خودی اعم از رزمنده و فرمانده برای عملیات بزرگ کربلای 5 آماده شوند.

هنگام انتخاب منطقه عملیات کربلای 5، آنچه اوضاع را پیچیده‌تر می‌کرد، این بود که:

- تنها انجام یک عملیات نمی‌توانست موثر باشد.

- به علاوه عملیات باید با پیروزی توام باشد.

- همچنین سرعت عمل نیز نقش تعیین کننده‌ای در این عملیات داشت.

دشمن با توجه به اهمیت منطقه، زمین شرق بصره را مسلح به انواع موانع و استحکامات کرده بود و با رها کردن آب در منطقه، انجام هرگونه عملیاتی را غیر ممکن ساخته و فضای امنی را برای خود به وجود آورده بود تا بتواند حرکت هر نیروی مهاجم را قبل از دستیابی به خط اول خود سرکوب کند.

اولین خط دفاعی دشمن دژی بود که در یک سمت آن سنگرهای بتونی برای استراحت نیرو و در سمت مقابل، سنگرهای دیده بانی و تیربار با مهمات آماده و سنگرهای تانک احداث شده بود. این دژ، دشمن را از موقعیت ممتازی برای اشراف و تسلط کامل بر منطقه برخوردار می‌کرد. در پشت خط اول چند موضع هلالی شکل احداث، که قطر هر یک به 300 الی 400 متر و ارتفاع آن به 5 تا 6 متر می‌رسید.

در پشت مواقع هلالی، برای تردد و استقرار تانک، جاده ساخته شده بود و به این وسیله تانک می‌توانست با استقرار روی مواضع مشخص شده، کل منطقه درگیری را زیر پوشش گلوله مستقیم و تیربار قرار دهد.

دومین خط دشمن به فاصله صد متر از خط اول و به موازات آن احداث و سیل‌بندی بود به عرض 205 و ارتفاع 4 متر که دارای موضع پیاده، کانال مواصلاتی و مواضع تانک بود. این سیل بند از جنوب جاده شروع می‌شد و به سمت اروند ادامه داشت.

سومین خط دشمن، خاکریزی بود به موازات خط دوم و دارای مواضع پیاده و تانک که در جلوی آن کانال َمتروکه‌ای به عرض 4 و عمق 2 متر احداث شده بود. 
چهارمین رده دشمن در پشت نهر دوعیجی قرار داشت و شامل نهر، دژ و چندین موضع هلالی پی در پی، که بر توانایی دشمن برای مقابله و دفاع می‌افزود.

پنجمین رده دشمن در پشت نهر جاسم قرار داشت. ضمن آن که در حد فاصل خط چهارم و پنجم، قرارگاه دشمن، خصوصا قرارگاه تاکتیکی سپاه سوم (مقر فرماندهی لشکر11)، دارای مواضع مستحکمی‌بود و پدافند مستقل داشت. پس از خط جاسم تا کانال زوجی، مرکز توپخانه، لجستیک و عقبه لشکر 11 قرار گرفته بود و رده ششم و هفتم دشمن شامل کانال زوجی و مثلثی های غرب کانال زوجی بود. در منطقه شلمچه، دشمن زمین را به شکل پنج ضلعی درآورده بود. که از استحکامات بسیار پیچیده‌ای برخوردار بود.

 

 

 

 

 

 

غافلگیری در شرق بصره

عراقی ها سراسیمه نیروهای بسیاری را به منطقه شلمچه آوردند تا ایرانی ها را عقب بزنند. قرار ب.د عملیات ساعت 2 نیمه شب آغاز شود که خبر رسید شاید عملیات لو رفته باشد. پس ساعت شروع عملیات را پیش انداختند و ساعت 1 و 35 دقیقه بامداد رمز عملیات اعلام شد. 

وقتی «صدام» گول خورد!
هلالی ها از معروفترین موانع در شلمچه بودند

دو ساعت از عملیات گذشت و پیشروی امیدوار کننده بود. یعنی عراقی عها غافلگیر شدند. ایرانی ها کانال پرورش ماهی را رد کردند و گروهی دیگر در نوک جزیره بوارین و خط معروف موانع 5 ضلعی را شکستند. پاسگاه بوبیان عراق را هم گرفتند.

ارتش عراق روز دوم عملیات بیشتر از 20 بار پاتک کرد که همه ناموفق بود و مجبور شد عقب نشینی کند. توپخانه دشمن و تیر مستقیم تانک ها تنها پل ارتباطی را بی وقفه زیر آتش گرفته بود و ارتباط کاملا قطع شده بود. آتش دشمن الحاق برخی گروه‌ها را هم قطع کرده بود.



انتقال مهمات، غذا و مجروح به هیچ عنوان مقدور نبود. و همه چیز توسط افراد حمل می‌شد. فشار دشمن در عصر روز دوم عملیات به کارگیری هوانیروز و نیروی هوایی را ضروری کرد.

نبرد شبانه روزی کربلای 5 ادامه داشت و نیروهای ایرانی با سرعت محدود پیش می رفتند. رزمندگان، شب دهم تلاش کردند در غرب نهر جاسم سرپل بگیرند و شب یازدهم سرپل را گرفتند و بعد از فرار عراقی ها، در غرب نهرجاسم عملیات را ادامه دادند.

نبرد در نهر جاسم

دشمن که زمین داده بود تا نیروهایش را حفظ کند و تا غرب نهرجاسم عقب نشسته بود، در چهارراه شلمچه مقاومت می کرد. عملیات در غرب نهر جاسم تا شب نوزدهم عملیات (7 بهمن 1365) ادامه داشت.



عراق برای سد کردن پیش روی رزمندگان اسلام به کلیه سپاه های خود اعلام کرد یگان های کیفی و عملیاتی خود را به شلمچه اعزام کنند. خیلی سریع بیش از 100 یگان عراق به منطقه آمدند.

طی این مدت فقط 25 یگان سپاه در برابر دشمن صف‌آرایی کردند و بارها با سازمان و جذب نیروی جدید، عملیات را ادامه دادند. 

روزهای خونین

جبهه ایران و عراق به خونین ترین روزهایش رسیده بود و تمام قدرت در طرف در زمین محدود شلمچه به میدان آمده بود. عراق حدود دو سوم استعداد ارتش خود یعنی 180 تیپ را وارد منطقه نبرد کرده بود. می توان گفت شدیدترین و گسترده ترین عملیات در میان 90 عملیات دفاع مقدس، کربلای 5 بوده است.

مقدار گازهای ناشی از پرتاب گلوله هادر فضای جبهه به حدی زیاد بود و تنفس را برای رزمندگان مشکل می کرد.

در این عملیات، 30000 نفر به شهادت رسیده ویا مجروح شدند. سپاه در عملیات کربلای 5 آسیب جدی دید و تعدادی از فرماندهان و نخبگان مانند حاج حسین خرازی، حاج اسماعیل دقایقی، حجت الاسلام میثمی و ده ها شهید دیگر به شهادت رسیدند.

حمدانی از فرماندهان عراقی می گوید: بیش از 5000 توپ و تانک در این منطقه بر روی هم آتش ریختند. شما نمی توانستید 10 متر جا پیدا کنید که بمباران نشده باشد. وضعیتی که من دیدم را فقط در فیلم ها دیده بودم.

در پایان نبرد کربلای 5، ایران موضع برتر را داشت و توانسته بد خط دفاعی شلمچه را بشکند. آمریکا برای جلوگیری از شکست عراق و سقوط بصره، ناو هواپیمابر جان اف کندی را به خلیج فارس فرستاد. روزنامه های دی ولت، اشپیگل و زوددویچه سایتونگ نوشتند: آمریکا با شش گردان و ششصد هواپیمای جنگی آماده است در صورت سقوط بصره با ایران بجنگد.

فروریختن دژ شلمچه، در خطر قرار گرفتن بصره، شرایط سیاسی و نظامی و تاثیرات مهم کربلای 5 بر جنگ، آن را از مهم ترین عملیات های جنگ کرده است.


نیروهای ارتش در کربلای 6 می خواستند فشار بر جبهه های جنوب را کم کنند

همزمان با کربلای 4 بنا شد ارتش در جبهه نفت شهر، عملیاتی با نام کربلای 5 انجام شود تا توان عراق در دو جبهه درگیر شود. با توقف عملیات کربلای 4، عملیات کربلای 5 در جبهه نفت شهر هم لغو شد.

با قطعی شدن عملیات کربلای 5 در شلمچه، به نیروهای ارتشی نقفت شهرو سومار هم دستور دادند طرح عملیاتی کربلای 5 را با نام کربلای 6، 48 ساعت پس از کربلای 5 اجرا کنند، اما فرماندهان نگران آمادگی دشمن در این منطقه بودند. فشار رکبلای 5 که زیاد شد، کربلای 6 باید آغاز می شد. انگار دشمن از عملیات بو برده باشد، همزمان با حرکت نیروها، منطقه را زیر آتش گرفت و رزمنده‌ها تا به خط مقدم برسند، چند نفر شهید دادند. رزمنده ها به عقب برگشتند و عملیات متوقف شد.

آغاز جنگ دریایی

همزمان با عملیات کربلای 5، ارتش عراق به شهرها، نفتکش‌ها و تاسیسات نفتی ایران حمله کرد و تا سال 66 به این حملات ادامه داد. ایرانی ها که تا قبل از این در دریا محتاطانه عمل می کردند، به همه حملات عراق، پاسخ دادند. با ورود نظامی ابرقدرت ها به خلیج فارس، جنگ وارد مرحله جدیدی شد.

ایرنا توانش در جبهه زمینی ضعیف شده بود و تیم اقتصادی دولت معتقد بود که دیگر نمی تواند هزینه های جنگ را تامین کند. مسعود روغنی زنجانی رییس وقت سازمان برنامه و بودجه گفته بود: سال 65 نامه ای را به صورت دستی برای نخست وزیر ایران بردم و در آن استدلال کردم نمی توانیم جنگ را ادامه بدهیم. گفتم دو راه بیشتر نداریم؛ یا جنگ را تمام کنیم و نظام را حفظ کنیم یا جنگ را ادامه دهیم که نتیجه آن فروپاشی نظام و قهرمانانه کنار رفتن است!

جنگ دریایی گزینه مناسبی برای گرمی تنور جنگ بود. نیروهای گمنامک نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس، موقعیت های خوبی برای ضربه زدن به دشمن ایجاد کرده بودند.

 

اهداف عملیات

منطقه شلمچه به لحاظ اهمیت سیاسی و نظامی‌آن، به عنوان یکی از معابر وصولی شهر بصره، همواره در زمره اهداف قوای نظامی‌ جمهوری اسلامی‌ایران قرار داشت. در صورت تسلط بر این منطقه، جمهوری اسلامی‌ می‌توانست برتری خود در جنگ را به اثبات برساند.

منطقه عملیات

منطقه عملیاتی شلمچه که در جنوب شرقی شهر مهم بصره قرار گرفته و تقریبا نزدیک ترین محور وصولی به این شهر به شمار می‌آید، به مناطق و محورهای زیر محدود بود:

از شمال، به آب گرفتگی جنوب زید

از شرق، به دژ مرزی ایران و عراق

از جنوب، به رودخانه اروند و اروند صغیر

از غرب، به کانال زوجی و شهرهای تنومه و الحارثه

این منطقه از تعداد زیادی نهر، کانال، خاکریز، جاده و... تشکیل شده است که همه آن ها در بخش شمالی اروند قرار دارند. هم چنین، آب گرفتگی‌های متعددی در این منطقه وجود دارند که از سوی ارتش عراق به عنوان موانعی در مقابل هر گونه نفوذ قوای جمهوری اسلامی‌ایجاد شده اند.

استعداد دشمن

منطقه عملیاتی در حوزه پدافندی سپاه سوم عراق بود و سه لشکر 11 پیاده، 5 مکانیزه و 3 زرهی در این منطقه مستقر بودند.

با شروع عملیات، تعداد دیگری از لشکرهای عراق به تدریج در منطقه عملیاتی حضور یافتند. 

قوای خودی

براساس موجودی 200 گردان نیرو، نحوه رزم به شکل زیر طراحی شد:

قرارگاه خاتم الانبیاءصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به عنوان قرارگاه مرکزی.

قرارگاه کربلا تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت: لشکر 25 کربلا/ لشکر 41 ثارالله علیه‌السلام/ لشکر 31 عاشورا/ تیپ مستقل 33 المهدی (عج)/ تیپ مستقل 18 الغدیر/ تیپ مستقل 48 فتح.

قرارگاه نجف تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاءصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم هدایت نیروهای زیر را بر عهده داشت: لشکر 17 علی بن ابی طالب علیه‌السلام/ لشکر 5 نصر/ لشکر 105 قدس/ لشکر 155 ویژه شهدا/ لشکر 21 امام رضا علیه‌السلام/ تیپ مستقل 57 حضرت ابوالفضل علیه‌السلام/تیپ مستقل 12 قائم (عج).

قرارگاه قدس تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاءصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم هدایت نیروهای زیر را بر عهده داشت: لشکر 27 محمد رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم / لشکر 7 ولی عصر (عج) / لشکر 8 نجف اشرف / لشکر 14 امام حسین علیه‌السلام / لشکر 32 انصارالحسین علیه‌السلام/ تیپ مستقل 44 قمربنی هاشم علیه‌السلام.

هم چنین، گردان مستقل 38 زرهی ذوالفقار، تیپ 20 زرهی رمضان و تیپ توپخانه 15 خرداد تحت امر قرارگاه خاتم الانبیاء صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بودند. در مجموع، 24 گردان توپخانه، آماده آتش وجود داشت.

در جریان عملیات نیز قرارگاه عملیاتی نوح و تیپ های مستقل 110 خاتم الانبیاءصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و 22 بدر به نیروهای عمل کننده ملحق شدند.



نتایج عملیات کربلای 5

عبور از موانع نفوذ ناپذیر دشمن در شرق بصره و حضور در حومه این شهر به گونه‌ای اهمیت یافت که متعاقب این عملیات:

*موقعیت سیاسی و نظامی‌عراق تضعیف شد و در نتیجه حملات گسترده این کشور به مراکز اقتصادی، صنعتی و مسکونی ایران بار دیگر آغاز شد.

*اوضاع جبهه های نبرد به سود قوای نظامی‌ایران تثبیت شد و سپاه پاسداران یکی از ارزنده ترین تجارب نظامی‌خود را کسب کرد.

*تلاش‌های بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ افزایش یافته و به تصویب قطع نامه 598، که در آن برای اولین بار تا حدودی نظریات جمهوری اسلامی‌ایران لحاظ شده بود، در شورای امنیت سازمان ملل انجامید.

*حضور گسترده نظامی‌امریکا و متحدین او در خلیج فارس آغاز شد و یکی از هواپیماهای مسافربری ایران توسط ناوگان امریکا ساقط گردید.

*تعدادی از حجاج بی دفاع ایران توسط رژیم سعودی به شهادت رسیدند.

مناطق و تاسیسات آزاد شده

12 کیلومتر پیشروی به طرف بصره و آزاد کردن 150 کیلومتر مربع.

آزاد سازی پاسگاه های بوبیان، شلمچه، کوت سواری و خین.

آزاد سازی 14 کیلومتر از جاده آسفالته شلمچه - بصره.

آزاد سازی جزایر بوارین، فیاض و ام الطویل.

آزاد سازی 11 قرارگاه تیپ ارتش عراق.

آزاد سازی روستاهای خرنوبیه، سعیدیه، حنین، سلیمانیه، هسجان، جاسم.

عبور از کانال ماهی گیری، نهر دوعیجی و جاسم.

استقرار در 10 کیلومتری بصره.

تصرف دریاچه بوبیان و بخشی از کانال ماهی.

تجهیزات منهدم شده دشمن:

بیش از 80 فروند هواپیما.

700 دستگاه تانک و نفربر.

250 قبضه توپ صحرایی و ضد هوایی.

صدها قبضه انواع ادوات نیمه سنگین.

1500 دستگاه خودرو.

400 دستگاه انواع ادوات مهندسی و رزمی.

مقدار زیادی سلاح سبک و مهمات.

در این عملیات 81 تیپ و گردان مستقل دشمن منهدم و 24 تیپ و گردان مستقل نیز آسیب کلی دیدند و تعداد 40 هزار نفر کشته یا زخمی‌و 270 نفر نیز اسیر شدند.

بازتاب عملیات کربلای 5

شکستن خطوط و استحکامات و پیشروی در شرق بصره، توانایی‌ها و قابلیت‌های نظامی‌عراق را بار دیگر، زیر سؤال برد، چنان که روزنامه آبزِرِور چاپ پاریس به نقل از کارشناسان غربی نوشت: «برای اولین بار از آغاز جنگ تاکنون، ناظران و کارشناسان غربی در مورد امکانات دفاعی عراق دچار تردید شده اند.»

هم چنین تاکید بر توانایی نظامی ‌ایران، بخشی دیگری از تحلیل‌های ارایه شده در رسانه‌های خبری بود، چنان که رادیو بی. بی. سی طی تحلیل در همین زمینه، با توجه به تجربه سپاه در عملیات فاو و عبور از رودخانه اروند، ضمن اشاره به عبور از منطقه آب‌گرفتگی و کانال پرورش ماهی در عملیات کربلای 5 گفت: «موفقیت ایران در عبور از دریاچه ماهی، یک بار دیگر توانایی ایران در عبور از آبراه ها را نشان می‌دهد.»

هفتهنامه نیوزویک نیز ضمن تاکید بر پیروزی ایران در عملیات کربلای 5، بر شرایط پیروزی ایران بر عراق اشاره کرد: «تهاجم ایرانی ها در نزدیکی بصره، حداقل یک چیز را در خصوص جنگ ایران و عراق تغییر داده و آن این مساله است که برای اولین بار طی چند سال گذشته، این احتمال را که یک طرف حقیقتاً بر دیگری پیروز شود، مطرح ساخته است.»

 

نقش وعملکرد پشتیبانی ومهندسی رزمی جنگ جهاد

نام عملیات : کربلای 5

تاریخ عملیات : 19/10/65

* محور عملیات :

 شلمچه و شرق بصره

* مناطق آزاد شده :

- 12 کیلومتر پیشروی به طرف بصره و آزادسازی 150 کیلومتر مربع ازسرزمین کشورمان-

- پاسگاههای بوبیان، شلمچه، کوت سواری و خین

- 140 کیلومتر از جاده آسفالته شلمچه بصره

- جزایر بوارین، فیاض ام‏الطویل روستاهای خرنوبیه، سعیدیه، حنین، سلیمانیه، هسجان، جاسم، عطبه و شهرک دوعیجی، عبور از کانال ماهیگیری نهر دوعیجی و جاسم.

- استقرار در 10 کیلومتری بصره

- تصرف دریاچه بوبیان و بخشی از کانال ماهیگیری

خلاصه عملکرد پشتیبانی و مهندسی رزمی جنگ جهادسازندگی درعملیات کربلای 5

1. احداث، تکمیل، ترمیم و شن‏ریزی بیش از 324 کیلومتر انواع جاده‏های درجه 1، 2 و 3 در مناطق مختلف باتلاقی و داخل آب.

2. احداث و ترمیم بیش از 502 کیلومتر خاکریز یک جداره و دو جداره با ارتفاع 4-1 مترکه بخشی از آنها با استفاده از بلدوزرهای «باتلاق‏رو» و در داخل مناطق آب‏گرفتگی رمضان احداث گردیده است.

3. احداث 6 دهنه پل لوله‏ای بزرگ

4. احداث یک دهنه پل شناور «نفرور» و 2 دهنه پل شناور «نیمه سنگین»

5. احداث 4 «اسکله خاکی»

6. احداث 6 «اسکله خاکی» جهت عبور از رودخانه‏های منطقه عملیاتی

7. احداث، ترمیم و بازسازی 8642 متر «دژ» مستحکم

8. احداث 816 متر «کانال آبرو» و 1580 «متر کانال نفررو»

9. احداث 6200 متر مربع «پد» در داخل آب

10.        احداث 394 مورد انواع سنگر و 106 مورد انواع سکوی ادوات نظامی

11.        احداث بیش از 97 مورد انواع سنگرهای انفرادی، اجتماعی، مخابرات و ...

12.        احداث 95 سنگر خودروهای سبک و سنگین

13.        نصب و راه‏اندازی 7 دستگاه «دکل دیده‏بانی» و «منبع آب»

14.        مین‏روبی برخی از محورهای عملیاتی در شب قبل از عملیات با استفاده از بلدوزر

15.        احداث چندین مقر تاکتیکی و عملیاتی با سنگر و استحکامات موردنیاز جهت استقرار نیروهای شرکت‏کننده در عملیات و انجام صدها فعالیت امداری و ... به منظور پشتیبانی از نیروهای مسلح در این عملیات.

·       فرماندهی قرارگاه پشتیبانی و مهندسی جنگ جهادسازندگی در این مورد می‌فرماید:

·       ابتدا تصوّر اینکه بتوان در ساعات اولیه عملیات امکانات و ماشین آلات مهندسی را وارد منطقه تسخیر شده نمود، مشکل بود ولی با فعالیت چشم‌گیر مهندسی حدود 3 ساعت پس از عملیات با بی‌سیم به ما اطلاع دادند که اولین دستگاه‌های زرهی و پشتیبانی وارد پنج ضلعی شده و این خبر روحیه عجیبی در میان رزمنده‌ها و فرماندهان ایجاد نمود، کانال ماهی یکی از بزرگترین موانع دفاعی دشمن در منطقه عملیاتی کربلای 5 بود که بچه‌ها در ساعتهای اولیه عملیات با وجود رده‌های مختلف پدافندی در چند کیلومتر عقبه آبی از آن عبور کردند از همان ساعات اول ورود به منطقه «پنج ضلعی» کار مهندسی در این منطقه آغاز شد و احداث خاکریزها برای استقرار نیروها و امکانات پشتیبانی با توجه به فشار دشمن از جمله کارهای بود که بچه‌های جهاد در این محورها انجام دادند فرمانده قرارگاه مهندسی کربلا می‌افزاید:

·       هرجا که بوسیله نیروهای رزمی فتح میشد، مهندسی سریعاً شروع به احداث خاکریز، جاده، ... میکرد و این در حالی بود که مواضع دشمن هنوز به طور کامل پاکسازی نشده بود ولی بچه‌های مهندسی جلوتر از آنها مشغول احداث خاکریز بودند و دشمن بطور ناگهانی متوجه میشد که در محاصره قرار گرفته و خودش را تسلیم می‌کرد.

·       و همچنین مسئول ماشین آلات قرارگاه کربلا می‌گوید: یک اکیپ از بچه‌های جهاد نجف آباد در این عملیات خاکریزی زدند که فراموش نشدنی است. این خاکریز حدود 40 متر بود در طول احداث این خاکریز 14 نفر از راننده‌های جهاد مجروح و شهید شدند و در صورتی که ما چندین کیلومتر در منطقه عملیاتی خاکریز زدیم ولی اینقدر شهید و مجروح ندادیم اما بدلیل اهمیت خاکریز 40 متری فوق و حساسیت آن بچه‌ها با جان و دل کار کردند.

·       لطمه کلی می‌توان به شرح ذیل به عملکرد خاکریزی جهادهای شرکت کننده در عملیات اشاره کرد:

·       جهاد کهکیلویه و بویراحمد:

·       جهاد کهکیلویه و بویراحمد در شب مورخ 19/12/65 در فاصله 150 متری دشمن در منطقه عملیاتی 900 متر خاکریز به عرض 13 متر و ارتفاع 3 متر را تا ساعت 4 صبح به پایان رساندند.

·       و همچنین در مورخ 21/12/65 جهادگران مخلص جهاد کهکیلویه و بویراحمد توسط یک بلدوزر D7 حدود 285 متر خاکریز بین حدفاصل آسفالت کانال ماهی به دژ کانال ماهی احداث نمودند و همچنین 80 متر خاکریز بین دژهای مقطعی و آسفالت پشت کانال ماهی توسط یک دستگاه بلدوزر D6 احداث گردید در ضمن در قسمت آخر دژ مقطعی و از خط لشکر سیدالشهدا به لشکر حضرت سول (ص) توسط یک دستگاه D8 ، 80متر خاکریز تقویت گردید و در تاریخ 22/12/65 گروهان راهسازی خاکریزی به طول 100 متر احداث و در تاریخ 24/12/65 خاکریزی به طول 120 متر تقویت و همچنین خاکریز محور لشکر سیدالشهدا به طول 100 متر و بصورت دو جداره در امتداد خط لشکر حضرت رسول (ص) احداث گردید.

·       جهاد گیلان:

·       برادر نامدار فرمانده جهاد گیلان در عملیات کربلای 5 در زمینه عملیات خاکریزی این جهاد می‌گوید: جهاد گیلان در علمیات کربلای 5 به لشکر 8 نجف مأمور گشت و با تعداد حدوداً 9 بلدوز و 3 تالودر و با کمک نیروهای مهندسی لشکر نجف در شب اول با دادن چند مجروح خاکریزهای مورد نیاز را احداث نمودند که از جمله این خاکریزها می‌توان به خاکریزهای احداثی در اطراف نهر جاسم و نهر دو عیجی اشاه نمود.

·       و همچنین قرار بود که جهاد گیلان در منطقه عملیاتی کربلای 5 موظف بود که دژ موجود در آنجا را شکافته و از آنجا خاکریزی به موقعیت لشکر 25 که حدوداً 300 متر طول داشت لذا جهاد گیلان با 2 راننده و سه بلدوزر وارد عمل شدند و با تلاش وصف‌ناپذیر تا صبح خاکریز موردنظر احداث گردید و فقط 100 متر باقیمانده بود که آنهم بدلیل نبود امکانات احداث نشد و در ضمن کمربند آسفالته‌ای که دور شهرک دو عیجی بود نیاز به یک مقداری خاکریز داشت که این خاکریزها نیز توسط ایثارگران جهاد گیلان احداث گردید.

·       جهاد همدان:

·       برادر دلگرم می‌گوید:

·       جهاد همدان در منطقه عملیاتی کربلای 5 با لشکرهای ابن ابیطاب همکاری می‌نمود و در غرب دوعیجی در زیر آن همه آتش شدید شلمچه اقدام به احداث خاکریز نمود و همچنین مقداری خاکریز نیز در کنار جاده آسفالت نزدیک نهر جاسم احداث نمودند.

·       جهاد دامغان:

·       جهاد دامغان در عملیات کربلای 5 به مدت 3 تا 4 شب به تقویت خاکریزهای موجود در منطقه پرداخت و سپس اقدام به ادامه یک خاکریز نیمه تمام کردند و آن را نادژ ادامه دادند.

·        

·        

·       جهاد سمنان:

·       برادر عموزاده می‌گوید:

·       جهاد سمنان در منطقه 1- عملیاتی کربلای 5 در قبل از عملیات در آخر جاده رمضان اقدام به احداث یک خاکریز نموده و همچنین در حین عملیات نیز یکسری خاکریزهای پراکنده در موقعیت پرورش ماهی و همچنین در کنار سه راهی پرورش ماهی احداث نمودند.

·       جهاد نجف آباد:

·       برادر غیبی در زمینه فعالیت خاکریزی جهاد نجف آباد می‌گوید:

·       جهاد نجف آباد در چهار شب اول عملیات تعدادی خاکریز به کمک برادران جهاد فارس احداث نموده و خاکریزهای دیگری نیز در شمشیری کانال ماهی و همچنین پنج ضلعی احداث نموده و در ضمن با بریدن دژ موجود در منطقه آن را بصورت خاکریز دوجداره درآوردند و همچنین بعد از احداث جاده شهید صالی خاکریز این جاده نیز توسط برادران جهاد احداث گردید و نیز خاکریزهای توسط این جهاد در آن طرف کانال ماهی در کنار جاده شهید بابایی احداث شد.

·       جهاد شاهرود:

·       جهاد شاهرود در اواسط عملیات وارد منطقه عملیاتی گشت و در جزیره بوارین یا ام‌الطویل شروع به احداث خاکریز نمود و همچنین با احداث یک خاکریز یک جداره در شهرک ولی عصر نقش اساسی را ایفا نمود.

·       جهاد آذربایجان شرقی:

·       برادر رئوف در این مرور می‌گوید:

·       از کارهای مهم این جهاد ایجاد خاکریز در سخاره‌های جاده منتهی به جزیره بوارین بود و همچنین در آنجا با هماهنگی‌هایی که با لشکرهای رزمی به عمل آمد توسط جهاد آذربایجانشرقی در خطوط مقدم لشکرها (حضرت رسول - 25 کربلا - نصر و عاشورا) خاکریزهای لازم احداث و ... همچنین خاکریزهای موجود تقویت گردید.

·        

·        

 

·       جهاد اصفهان:

·       از فعالیت‌های خاکریزی جهاد اصفهان می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

·       1- اتصال دو خاکریز نونی شکل به همدیگر و ارتباط آن با جاده شلمچه

·       2- احداث خاکریز از سخاره جاده شلمچه تا سه راهی دوعیجی

·       3- احداث خاکریز برای تیپ قمربنی هاشم در شب دوم عملیات

·       4- احداث خاکریز دو جداره به طول 5/1 کیلومتر از کنار جاده آسفالتی که به لشکر امام حسین (ع) در کنار آن پدافند می‌کرد.

·       5- احداث خاکریز در کنار نهر جاسم برای لشکر 19 فجر

·       6- احداث خاکریز دو جداره عمانی در داخل نخلستان‌ها در روز روشن و زیر آتش شدید دشمن

·       7- احداث خاکریز نیمه تمام در سمت راست پشتیبانی جاده شلمچه

·       استخراج از کتاب کارنامه هشت سال دفاع مقدس و

·       متن نوارهای کمیسیونهای فرماندهان جنگ جهاد سازندگی

·      «عملیات کربلای 10»

·       مسلط بر شهر ماووت در تاریخ 30/1/66 با رمز مقدس یا صاحب الزمان (عج) ادرکنی آغاز شد و رزمندگان غیور اسلام به همراه سنگرسازان بی‌سنگر جهاد سازندگی شروع به پیشروی به قلب مواضع دشمن کردند. لذا جهت آشنای با فعایتهای خاکریزی جهاد سازندگی به گوشه‌ای از آن در ذیل اشاره می‌کنیم:

·       گردان الغدیر همدان:

·       برادر محمد علیحیدری دلگرم معاون عمیاتی گردان الغدیر در زمینه لغایت خاکریزی این گردان میگوید: در شب 23 تیر ماه 1366 به گردان الغدیر مأموریت دادند تا یک خاکریزی در یک طرف تشن بزنند که این خاکریز 250 متر الی 300 متر بود وقتی ما به منطقه رفتیم تا توجیه شویم دیدیم که این خاکریز درست در فاصله 200 متری دشمن قرار دارد.

·       و به راحتی در تیررس دشمن قرار دارد به این عقیده که حتماً امشب 4 یا 5 شهید می‌دهیم مشغول کار شدیم، تیرهای دشمن به محض شنیدن صدای غرّش بلدوزرها شروع به اجرای آتش بر سر رزمندگان و سنگرسازان بی‌سنگر نمود لذا راننده‌ها تصمیم گرفتند به نیّت 14 معصوم هر کسی آیه «و جعلنا من بین ...» را چهارده بار بخواند و بعد از قرائت آیه مشاهده کردیم که دشمن حقیقتاً کور شده و بلدوزرها را نمی‌بیند و به اطراف آتش می‌ریزید.

·       و صبح ساعت 15/ بود با وجود اینکه عراقیها در آن طرف دره بودند و ما این طرف دره خاکریزی بلندی توسط ایثارگران جهاد احداث گردید و هنگامی دستگاه را به عقب کشیدیم که هوا کاملاً روشن شده بود و بعد از احداث خاکریز آنقدر عراق روی خاکریز آتش ریخت که حساب نداشت و بعدها متوجه شدیم که عراق قصد داشت از همانجا پاتک کند وی وقتی خاکریز را در جلوی خود دید از اینکار منصرف شد چون فکر کرد که نیروهای زیادی در پشت آن مستقر شده است.

·       جهاد سازندگی سمنان:

·       جهان سمنان در منطقه عملیاتی کربلای 10 خاکریزی را از فامیش به طرف دولشبک احداث نمودند.

·        

·       عملیات آبی خاکی جهاد در عملیات کربلای 5

·        

·       (( در طول جنگ تحمیلی عراق علیه ایران یکی از مقاصد عمده استکبار جهانی، فرسایشی کردن جنگ علیه جمهوری اسلامی بوه است. از این روی، هرگاه عملیات گسترده و غافلکیر کننده نیروهای اسلام، منجر به پیروزی‌های بزرگ و غیر منتظره‌ای می‌شد: توجه توأم با عصبانیت تحلیلگران سیاسی و نظامی جهان را بر می‌انگیخت و شگفتی و تحسین ناخواسته آنان را باعث می‌شد.

·       در سالهای 64 تا 66 جمهوری اسلامی ایران، دست به یک سلسله فعالیت‌های نظامی گسترده و پی در پی، در جبهه‌های نبرد زد، که پیروزی‌های عظیمی را به همراه داشت. از جمله این عملیات‌ها می‌توان به «فتح فاو» (والفجر هشت)، «آزادسازی مهران» و «والفجر ده» اشاره کرد.

·       به دنبال فتح فاو، عراق به منظور جبران شکست خویش و دستیابی به وجه المصالحه‌ای، به منطقه عملیاتی مهران، پاسخ دندان شکنی به آنها دادند.

·       عملیات والفجر ده نیز در منطقه حلبچه عراق صورت گرفت که به آزادسازی بیش از هزار کیلومترمربع از خاک عراق و چندین شهرک و روستای کردنشین عراقی انجامید. در همین جا بود که بعثی‌ها با بمباران شیمیایی حلبچه، هزاران نفر از مردم بی دفاع و کرد عراقی را قتل عام کردند و لکه ننگی ابدی بر دامن خویش برجای گذاشتند.

·       با کسب این گونه پیروزی‌های استراتژیک، وجهه‌ی سیاسی و بین المللی و شکوه قدرت و صلابت ایران اسلامی در سراسر جهان، به ویژه در حوزه کشورهای حاشیه خلیج فارس نمایان تر شد به دنبال آن صداقت و قاطعیت جمهوری اسلامی، احترام فراوان مردم جهان را برانگیخت. بنابراین بی جهت نبود که سازمان‌ها و محافل سیاسی غرب همه توان و تلاش خویش را معطوف فعالیت‌های سیاسی و نظامی قوی‌تر و موثرتر می‌کردند تا به گمان خویش، ضمن وارد آوردن ضربه‌های شکننده بر نظام جمهوری اسلامی، صدمات و لطماتی را که دشمن متحمل شده، بگونه‌ای جبران و توجیه کنند.

·       بر این اساس، شورای امنیت سازمان ملل، پس از فتح فاو به دست نیروهای مسلمان ایرانی (20/11/64) تلاش کرد که به اصطلاح امتیازی به جمهوری اسلامی بدهد. او با محکوم کردن عراق به دلیل استفاده از سلاح‌های شیمیایی- و بدون اشاره به منابع اصلی تأمین کننده سلاح‌های مرگ‌زا، پایان دادن به جنگ را بدون اعتراف به متجاوز بودن صدام، به عنوان بهترین شیوه، مد نظر قرار داد.

·       از سوی دیگر مسؤولین نظام ایران، مصمم شدند که هر چه سریعتر، ماشین جنگی عراق را از کار بیندازند و به چنان وضعی، خاتمه بدهند. این تصمیم، طراحی و اجرای استراتژیکی عملیات کربلای 4 و 5 را در پی داشت.

·       عملیات کربلای 4 و 5، درمنطقه شرق بصره(غرب اروند و ناحیه عمومی شلمچه) صورت گرفت.

·       اهمیت منطقه عملیاتی شلمچه

·       بصره،اصلی ترین نقطه استراتژیک در منطقه جنوب عراق است و یکی از دو مرکز مهم نفتی عراق و بزرگترین بندر آن کشور به شمار می‌رود. همچنین بصره پس از بغداد، بزرگترین و پرجمعیت ترین شهر عراق است که با دارا بودن امکانات عظیم و گوناگون صنعتی از جمله: تصفیه خانه نفت حوزه‌های جوبی و پمپاژ نفت صادراتی به دریای سرخ و خلیج فارس، نقشی اساسی و حیاتی را در اقتصاد عراق ایفا می‌کند. صنایع مادر همچون فولاد، پتروشیمی، ذوب آهن و نیز نیروگاهها «الحارثه» و «الزبیر» که نقش عمده‌ای در برق رسانی شبکه سراسری عراق دارند، در این منطقه مستقرند. پالایشگاه، خطوط نفت صادراتی، چاهها و اسکله‌های متعددی نیز در اینجا به چشم می‌خورند.

·       وجود راه‌های گوناگون خاکی و آبی و ایجاد ارتباط از این منطقه با کشورهای حوزه خلیج فارس هم، اهمیت سیاسی و اقتصادی ویژه‌ای به آن می‌بخشد. افزون بر اینها، شاید بتوان گفت که مهمترین محور عملیاتی در طول خطوط جبهه نیز بوده است. چه در آن مراکزی همچون پایگاه هوایی، قرار گاههای فرماندهی، پادگانها و صنایع نظامی، آمادگاههای مهمات و ... تماما در همین منطقه قرار دارند. واقع شدن بصره در میان چند هور بزرگ، به منطله گذرگاهی برای برقراری ارتباط و اتصال شمال و جنوب عراق می‌باشند و بر اهمیت سوق الجیشی آن می‌افزاید. قطع همین گذرگاه‌ها، تاثیر استراتژیکی مهمی بر تحرکات و قابلیت‌های رزمی دشمن داشته و از همین روی، جبهه شلمچه و بصره، پیوسته خط سرخ فام جبهه‌ها نام داشته و همواره پیچیده‌ترین، مشکل‌ترین و مهمترین محور عملیاتی در طول هشت سال دفاع مقدس ما بوده است.

·       سابقه منطقه عملیاتی

·       پس از انجام عملیات بیت المقدس و در پی آزادسازی شهر خرمشهر، منطقه شرق بصره مورد توجه فرمان‌هان نظامی خودی و دشمن قرار گرفت. به گونه‌ای که آفند در این منطقه و تلاش برای دستیابی به مواضع حساس آن به منطور وارد آوردن فشارهای سیاسی و نظامی بر دشمن، یکی از اهداف حیاتی و فوری تشخیص داده شد - که این برداشت، کاملا درست بود - به همین جهت دشمن نیز نسبت به این منطقه حساسیت خاصی پیدا کرد.

·       همزمان با آزادسازی خرمشهر، حمله اسرائیل به جنوب لبنان و اشغال نیمی از آن کشور، باعث بروز یک وقفه کوتاه اما بی مورد و بسیار مضر در جنگ شد چرا که با توجه به یافتن افکار رزمندگان ایرانی به لبنان، ناگهان شرایط حساس جبهه‌ها دگرگون و کمرنگ شد. سپس اجرای عملیات رمضان در تابستان1361 در منطقه، به واسطه کمبودها و تاخیرها، تنها به بخشی از اهداف عملیاتی خود دست یافت و در پشت دروازه بصره متوقف ماند و به دنبال این عملیات بود که دشمن وقتی خطوط پدافندی و پیچیده و مثلثی شکل تانک‌ها و میدان‌های مختلف پر از مین و سایر موانع ایجاد شده را قادر به جلوگیر از پیشروی‌های دلیر مردان مسلمان ایرانی نیافت، در صدد آب انداختن به منطقه و کاربرد شیوه‌ها، امکانات، تجهیزات و طرح‌های پیچیده دیگری در منطقه برآمد. این نشان داد که دشمن، تنها عراق نیست بلکه دست‌های پنهان و آشکار دیگری هم با آنها هم پیمانند و در واقع جنگ به مرحله و مقطع تازه تری وارد شده است.

·       موقعیت جغرافیایی منطقه

·       منطقه عملیاتی کربلای 5، از شمال به کانال پرورش ماهی و پنج ضلعی‌های پاسگاه بومیان و شلمچه محدود می‌شود و از جنوب به جزایر بواری، فیاض، ام الطویله و صالحیه، و از سمت غرب به پل تنومه و کانال زوجی می‌پیوندد. در این منطقه از اواسط پاییز غالبا اوضاع جوی مساعدی دیده می‌شود، گرچه برخی از اوقات گرد و غباری در سطح زمین، همراه با کمی بارندگی به چشم می‌خورد. بارندگی‌های این منطقه بیشتر از اوایل آذرماه آغاز می‌شود تا اواخر فروردین ماه سال بعد ادامه می‌یابد. اما شدت آن در میانه‌های پاییز و زمستان است. اروند رود از مواضع اصلی و طبیعی منطقه به شمار می‌رود که در برخی از نقاط به شعباتی تقسیم شده و جزایری چند، در داخل آن پدید آمده است. عمق این رودخانه پنج تا بیست متر بوده و بیشترین عرض آن در حد فاصل آبادان و خرمشهر حدود یک کیلومتر می‌باشد، در حالی که کمترین عرض آن در حد فاصل آبادان و خرمشهر حدود سیصد متر است. گل و لای و رسوبات فراوانی در بستر اروند وجود دارد. دیواره‌های حاشیه خارجی آن دارای قوس‌هایی با شیب ملایم و در برخی نقاط دارای شیب تندتری می‌باشد. همچنین در حاشیه اروند نهرهایی به منظور آبیاری کردن نخلستان‌های ساحلی دیده می‌شود که به هنگام بارندگی، آب اروند به دلیل مد شدید، در داخل آن جریان می‌یابد.

·       برخی دیگر از شاخصهای طبیعی و مصنوعی منطقه نیز بدین شرح می‌باشند:

·       کانال جنوب پنج ضلعی:

·       این کانال از انتهای کانال پرورش ماهی به سمت آبگرفتگی شرق جاده شلمچه کشیده شده و طول آن پنج کیلومتر و پهنایش دو نیم کیلومتر می‌باشد.

·       نهرها:

·       میان خط اول دشمن و نهر دو عیجی، پنج نهر به طول سه کیلومتر و عرض حدود ده متر از نهر خین به سوی شمال انشعاب یافته است.

·       نهر دو عیجی:

·       از انتهای جزیره بواردین می‌گذرد و ده تا سی متر عرض دارد. زیرا به هنگام مد آب، عرض آن افزایش می‌یابد.

·       کانال زوجی:

·       انشعابی از شط العرب به طول قریب نه کیلومتر و عرض چهل متر این کانال را تشکیل می‌دهد که در حاشیه آن دژهایی با ارتفاع دو نیم تا سه متر و با پهنای سه متر قرار دارد.

·       نهر جاسم:

·       این نهر دارای سه و نیم کیلومتر درازا و بیست و پنج متر چهناست که ژرفای آن به هنگام مد آب، از سه متر نیز می‌گذرد.

·       نهر هسجان:

·       در میانه دو نهر دوعیجی و جاسم قرار دارد که طول آن چهار کیلومتر و عرضش به ده تا دوازده متر می‌رسد.

·       کانال پرورش ماهی:

·       دارای بیست و نه کیلومتر طول، و عرض متوسط یک کیلومتر است که عمق آب در کناره‌های کانال به پنج سانتی متر و در اواسط آن به دو و نیم متر، بالغ می‌شود. همچنین دژهای حاشیه این کانال، ارتفاعی برابر یک و نیم متر و پهنای برابر ده متر دارد و در حاشیه دژ در جنوب غربی، جاده‌ای با ارتفاع نیم متر قرار دارد.

·       بلندای آب موجود در کانال، به وسیله نهر و دریچه‌هایی که در مسیر کانال‌های ارتباطی آن با شط العرب وجود دارد، تنظیم می‌شود.

·       حاشیه‌های رودخانه شط العرب را سراسر نخلستان پوشانده است. البته در پاره‌ای از نقاط درختان میوه نیز در آن مشاهده می‌شود. عمق این قسمت در شمال رودخانه، سه کیلومتر است و در جنوب آن مشاهده می‌شود. عمق این قسمت در شمال رودخانه، سه کیلومتر است و در جنوب آن پنج کیلومتری می‌رسد. همچنین در برخی از نقاط این کناره‌ها، کانالهای پرورش ماهی و در قسمتهایی از مناطق آبگیر، پوشش چولان ( علفهای سطح آب ) و نی به چشم می‌خورد.

·       نخلستانهای کناره شط العرب و زمینهای کشاورزی آن حوالی، تا حدود یک کیلومتری ساحل رود خانه، مرطوب و گل آلوده بوده و آمد و شد در این قسمتها به علت سست بودن زمین و وجود نهرهای فرعی فراوان، تنها از جاده‌های موجود، مسیر است. اما خاک رسی که در حد فاصل نخلستان شمال رودخانه تا کانال پرورش ماهی وجود دارد، امکان تردد با وسایل نقلیه را در زمانی که بارندگی نیست، ممکن می‌کند.

·       جزیره بوارین:

·       جزیره‌ای است با عرض هشت و با طول ده کیلومتر، پوشیده از نخلها، که در بخشهایی از آن، عملیات نخل کنی به منظور ایجاد دید بهتر در منطقه از سوی ارتش عراق انجام گرفته است. زمین جزیره خشک است و جذر و مد بر آن بی اثر، اما بهعلت وجودنهرهای فرعی فراوان، رفت و آمد افراد به کندی صورت می‌گیرد و خودروها باید از چند جاده آسفالته برای عبور و مرور استفاده کنند. در کناره این جزیره، سیل بندی سراسری به ارتفاع سه متر نیز وجود دارد.

·        

·       جزیره فیاض ( ماهی ):

·       نزدیک به سه کیلومتر طول و حداکثر سیصد متر عرض دارد. سواحل آن، سراسر پوشیده از نیزار و چولان است. گرچه بخشهایی از این پوشش گیاهی را عراق، نابود کرده است. جزیره فیاض با پلی به جزیره بواردین ارتباط می‌یابد.

·       جزیره ام الطویله:

·       این جزیره را به طول یازده کیلومتر و عرض سیصد تا چهارصد و پنجاه متر، نیزارهای بلندی به ارتفاع دو متر می‌پوشاند و در آن نخلهایی با فواصل مختلف، به ارتفاع چهار تا پنج متر دیده می‌شود. زمین آن خشک است و به هنگام مد، کانالها و نهرها پرآب می‌شود. و کناره‌های جزیره تا حدود صد متری، باتلاقی است.

·       استحکامات ارتش عراق در منطقه

·       ارتش عراق در این منطقه، از دو شیوه پدافند ساحلی و صحرایی سود می‌جست. به این صورت که جزیره بواردین به شیوه پدافند ساحلیو حد فاصل جنوب شلمچه تا پاسگاه زید، به وسیله پدافند صحرایی کنترل می‌شد. در قسمت اخیر، ارتش عراق از تاکتیک پدافند عمق دار استفاده می‌کرد و از همین روی، عمق پدافند خویش را تا ساحل اروند رود گسترش می‌داد و همواره ارتفاع آب موجود را در حد فاصل خطوط دو طرف درگیر کنتل می‌کرد تا از تردد شناورها و نیروهای ارتش اسلام جلوگیری کند. ذکر این نکته لازم است که آب موجود در این منطقه به وسیله کانالهای مصنوعی و نهرهای طبیعی از طریق اروند، هور، و کانال پرورش ماهی، پمپاژ می‌شد.

·       آبرفتگی بوبیان و کانال پرورش ماهی

·       ارتش عراق پنج خط یا دژ در شمال آبرفتگی و ضلعهای شرقی و غربی کانال پرورش ماهی احادث کرده بود. ارتفاع این خطوط دو متر و عرض آنها در حدود ده متر بود.

·       مواضع کمین نیز در این خطوط در نظر گرفته شده بود و در پشت برخی از خطها، مواضعی به شکل نیمدایره به شعاع تقریبی 200 متر، عرض 4 متر و ارتفاع 2 متر به منظور تامین پدافند اطراف وجودداشت.

·       از سوی شرق به غرب، دو میدان به عمق سی متر و سیم خاردار فرشی به عرض چهار متر ایجاد کرده بودند. همچنین شش ردیف سیم خاردار حلقوی، دو ردیف خورشیدی، یکردیف سیم خاردار حلقوی و یک ردیف نبشی ضربدری که با یک ردیف دیگر از سیم خاردارهای حلقوی ترکیب شده بود، موانع سطح آب را تشکیل می‌دادند. ارتش عراق می‌کوشید که سطح آب را در حد معینی نگاه دارد، تا امکان عبور افراد پیاده و قایقهای موتوری خود را فراهم آورد.

·       پنج ضلعی (حد فاصل آبگرفتگی بوبیان کانال پرورش ماهی، آبگرفتگی شلمچه و کانال رابط دریاچه پرورش ماهی با آبگرفتگی شلمچه)

·       در ابتدای اولین دژ مرزی عراق به عرض شش متر و ارتفاع چهار متر، مواضع پیاده تانک و مواضع کمین قرار داشت. درخط دوم به فاصله دویست متری دژ اول، خطی سراسری، با عرض چهار متر و ارتفاع دو و نیم متر به چشم می‌خورد، که در بردارنده مواضع پیاده و کانال مواصلاتی همراه با سکوهای تانک بود. خط سوم که به شکل خاکریزهای مقطع با عرض چهار متر و ارتفاع دو متر و دارای مواضع پیاده تانک ساخته شده بود. همچنین در جلوی آن کانالی بهعرض سه متر و ژرفای یک و نیم متر وجود داشت.

·       در شمال پنج ضلعی ( کوت سواری ) شش، هفت ردیف سیم خاردار حلقوی قرار داشت و هر ردیف چهار حلقه، یک ردیف تله منور و خورشیدی و یک ردیف توپی ( سه حلقه) دیده می‌شد. در سمت شرقی این پنج ضلعی، موانعی شامل شش ردیف سیم خاردار حلقوی و یک ردیف رشته‌ای ایجاد کرده بودند.آبگرفتگی منطقه به علت کم شدن عمق آب، در همه مناطق به حداقل رسیده بود و در برخی از نقاط، تنها گل و لای و لجن به چشم می‌آمد.گمنطقه شلمچه

·       در اینجا، خط اول پدافندی از سه خاکریز تشکیل شده بود. خاکریزهای اول و دوم در بردارنده مواضع مستحکم بتونی، پیاده، تانک و ضد تانک، و به فاصله صد متر از یکدیگر احداث شده بودند.

·       خاکریز اول در اطراف جاده شلمچه و مسلح به خاکریزهای هلالی شکل، در مقابل خط اول و مواضع هلالی آبگرفتگی شلمچه واقع شده بود. در پانصد متری این خاکریز، یککانال سراسری به عرض چهار متر و عمق دومتر و نیز تعدادی کانال و نهر طبیعی در جلوی نهر دو عیجی قرار داشت. خاکریز سوم نیز که دارای مواضع ویژه تانک و نیروهای پیاده بود، در یکصد متری خاکریز دوم احداث شده بود. خط دوم پدافندی از یک خاکریز با مواضع هلالی و به فاصله پنجاه متری آن وجودداشت. سومین خط پدافندی از یک خاکریز با مواضع هلالی و به فاصله یکصد و پنجاه متری نهر جاسم آغاز می‌شد که در برابر آن، به فاصله صد متری، کانال آب قرار گرفته بود. خط چهارم، پدافندی با مواضع مثلثی شکل تانک در فاصله یکصد متری کانالهای 4 و 2 خودنمایی می‌کرد.

·       و پنجمین خط پدافندی، که توسط دو کانال با عرضی قریب 4 یا 5 متر و ژرفای برابر دو و نیم متر حمایت می‌شد، در فاصله دو کیلوتری خطوط چهار و دو ساخته شده بود که خود از مواضع مثلثی دیگری نیز تشکیل می‌شد.

·       جزیره بوارین

·       ارتش عراق در جنوب این جزیره، به صورت تامین برای یک سیل بند به ارتفاع چهار و پنج متر، در مواضع پراکنده‌ای آرایش گرفته بود. در بخش شمالی و در مقابل جاده‌هایی که از سوی شلمپه به طرف نهر کشیده می‌شد، در فاصله صد و پنجاه متری خط پدافندی عراقی‌ها، مواضع پیاده به منظورکمین و استراق سمع ایجاد شده بود و سطح جاده‌ها در حدود ده متر مین گذاری شده بود. در قسمت شمال غربی هم چند تامین در داخل نیزارهای شمال جزیره بوارین تعبیه شده بود. در شمال نهر خین و همینطور در عرض جاده‌های شمالی نهر نیز، چندین ردیف سیم خاردار توپی و بشکه‌های فرگاز ( مواد آتش زا ) قرار داده بودند. انتهای نهر را هم به وسیله چند خاکریز کاملا مسدود کرده و بر روی آن، میادین مین و موانع دیگری همچون سیم خاردار ایجاد کرده بوند. ارتش عراق در این منطقه همچنین به وسیله چهار پمپ بزرگ، آبگرفتگی شلمچه را افزایش می‌داد. از دیگر اقدامات عراق در اینجا احداث دو دژ عرضی در شرق جزیره ( خطوط پدافندی اول و دوم ) بود که به فاصله یک کیلومتر از یکدیگر و با ارتفاع چهار متر قد بر افراشته بودند. به همین صورت، در حد فاصل دو دژ در نخلستان، کچلی ایجاد کرده و تمامی آن را با مین پوشانده بودند. روی دژها هم مواضع تانک و پیاده دشمن به فاصله ده تا بیست متر قرار گرفته بود.

·       جزیره فیاض

·       دو دژ به فاصله یکصد و پنجاه تا دویست متر و با ارتفاع تقریبی شش متر، در دماغه غربی جزیره فیاض به وجود آمده بودند. روی دژها مواضع تانک و ضد تانک را به گونه متراکم مستقر کرده و دژها را با چهار ردیف سیم خاردار توپی و بشکه‌های فرگاز حمایت می‌کردند.

·       مسؤولیت پدافند از سراسر منطقه شلمچه را هشت تیپ از لشکر یازده متعلق به سپاه سوم عراق، برعهده گرفته بودند. قرار گاه مرکزی آنان در تنومه و قرارگاه تاکتیکی شان در کنار جاده استراتژیک جاسم مستقر بود.

·       گفتنی است که در طول عملیات کربلای 5، هر اندازه که تلفات ارتش عراق بیشتر می‌شد و هر چقدر که عقب می‌نشستند، بی درنگ تیپ‌ها و لشکرهای متعدد دیگرشان را از سایر سپاهیان، وارد این منطقه می‌کردند.

·       در عملیات کربلای 4 و 5، سپاه یکم کربلا با هشت لشکر، سپاه دوم نجف با پنج لشکر و چهار تیپ و سپاه سوم، مدتی با پنج لشکر و تیپ مستقل وارد عمل شدند و به یاری خدای سبحان، نبرد مهم شلمچه را که عظیم ترین عملیات در تاریخ جنگ و دفاع مقدس محسوب می‌شد، آغاز کردند.)) 

·       موقعیت گروهان پمپاژ قبل از ورود به عملیات کربلای 5

·       ((نیروهای دشمن از فراز تأسیسات پتروشیمی واقع در آنسوی شط‌العرب توسط رادار، بر کل منطقه احاطه داشته و هرگونه حرکتی را شناسایی و ردیابی می‌کرد. بنابراین مقر گروهان به نزدیکی خرمشهر انتقال یافت. در عملیات کربلای 5 گروهان­های پمپاژ با سایر گروهان­های مهندسی مانند راهسازی و پلسازی دارای عملکرد تنگاتنگ و هماهنگ بودند.

·       منطقه عملیاتی 5 منطقه محدود بود که تمام معابر آن را دشمن شناسایی کرده و در نتیجه عملاً در طول روزکاری قابل اجرا نبوده و کارها اکثراً در هنگام شب انجام می‌گرفت. کربلای 5 دسته‌های پمپاژ از گروهان مستقر در کربلا مأمور شدند به منطقه عملیاتی عزیمت کنند و در آنجا زیر نظر برنامه‌ریزی گردان‌های مهندسی جهاد خراسان مستقر در منطقه عملیاتی کربلای 5، دستورات لازمه را به اجرا بگذارند.

·       به علت طولانی بودن عملیات (45 روز) نقش پمپاژ آب چه از لحاظ آماده کردن زمینه برای نقش آفندی و چه نقش آن در پدافند نیروها، به خوبی مشخص است، زیرا در طول مراحل نبرد در یک منطقه محدود و بسته موقعیت جبهه، مرتباً تغییر و تغییراتی را در خطوط مقدم الزامی می‌کند. از طرفی نیروهای عراقی ارتفاع آب موجود در حد فاصل خطوط دو طرف درگیر را با هدف قابلیت تردد وسایل شناور و نیروهای پیاده ایران، مرتباً کنترل می‌کردند.

·       عملکرد گروهان پمپاژ در طول عملیات کربلای 5

·       عملکرد گروهان پمپاژ در منطقه به ترتیب انجام آن ذکر می‌شود:

·       در شمال منطقه عملیاتی کانال شهید باقری به طول 24 کیلومتر حفر گردید که انتهای آن به نهر عرایض می‌رسد که یک نهر سنتی و با شکل نامنظم خودش می‌باشد و در نهایت با قطع جاده خرمشهر- بصره در محل پل نو به شط‌العرب می‌ریزد.

·       قبل از شروع عملیات پل نو در کیلومتر 9، جاده خرمشهر- بصره مسدود بود و احتمال آن می‌رفت که عراق طی عملیاتی برای قطع خطوط مواصلاتی نیروهای اسلام به وسیله پمپاژ آب به کانال شهید باقری و نهر عرایض، به علت مسدود بودن پل‌نو، قسمتهای جنوبی نهر عرایض و حد فاصل نهر عرایض و جاده آسفالته خرمشهر به بصره را زیر آب ببرد.

·       لازم به ذکر که مسافت این منطقه به شکل مستطیل حدوداً به طول 5 کیلومتر و عرض تقریبی 5/3 کیلومتر بود.

·       در تاریخ 18/10/65 طی دستوری از ستاد کربلا برادران پمپاژ به منطقه اعزام شدند و بعد از 15 الی 20 ساعت تلاش بی‌وقفه، پل‌نو گشوده شد و توانستند آب کانال را به شط‌العرب تخلیه کنند.

·       در تاریخ 15/11/65 دستوری مبنی بر تخلیه آب گرفتگی پشت دژ عراق، صادر شد. این آبگرفتگی در بلندترین طول به 14 الی 15 کیلومتر و در بیشترین عرض به 6 کیلومتر می‌رسید و حدوداً مساحت آبگرفتگی به 84 کیلومتر مربع بالغ شد.

·       این آبگرفتگی در سمت شرق به دژ و از جنوب به جنوب‌شرقی به وسیله جاده شهید رضائیان و از شرق و شمال به کانال شهید باقری محدود می‌شد. با توجه به نیاز شدید آبگرفتگی این منطقه برای عملیات نیروهای اسلام، تصمیم بر این شد که با حفر بریدگی در قسمت شمالی کانال شهید باقری، آب این منطقه به کانال شهید باقری سرازیر شود. در محدوده فلکه امام رضا (ع) در دو کیلومتری عمق خاک عراق در تقاطع جاده خرمشهر- بصره با دژ اصلی عراق و در جنوب این فلکه، جاده آسفالته‌ای تا جزیره بوارین امتداد پیدا می‌کرد. (در قسمت غرب) تا نهر خین که با امتداد شرقی و غربی به طول تقریبی 22 کیلومتر در جنوب کشیده شده، آبگرفتگی وجود داشت که از شرق به وسیله خاکریزهای متعددی محدود می‌شد این آبگرفتگی به طول تقریبی 5/1 کیلومتر منطقه‌ای به وسعت 55 تا 60 مربع را شامل می‌شد که به علت تخلیه جزیره بوارین و تصرف آن به وسیله نیروهای اسلام، این منطقه نقش پدافندی را از دست داده بود و نیاز نیروهای اسلام برای استقرار نیروهای زرهی، احتیاج به این منطقه را دو چندان ساخته بود و برادران پمپاژ جهاد خراسان طی مأموریتی که در 7/11/65 از طرف ستاد کربلا صادر شده بود برای تخلیه آب به منطقه اعزام شدند. در بدو امر تصمیم گرفته شد به دو طریق اقدام به این کار شود یکی به وسیله بازگشایی پلی در محدوده فلکه امام رضا (ع) که با گشودن پل، آب را به شمال جاده خرمشهر- بصره سرازیر کردند و با توجه به شیب عمومی منطقه که به طرف جنوب‌شرقی است، آب به طرف عقبه جبهه، حرکت کرد.

·       دومین راه، ایجاد بریدگی در نهر خین در جنوب منطقه آبگرفتگی بود که به وسیله نهر آب را به شط‌العرب هدایت کنند. در ابتدای کار، به علت اینکه تمام حاشیه نهر خین قبلاً به وسیله عراقی­ها مین‌گذاری شده بود، برادران سپاه اقدام به پاکسازی منطقه کردند و تمام مراحل کار به علت دید مستقیم عراق از بالای پتروشیمی در آن سوی شط‌العرب در هنگام شب انجام شد ولی متأسفانه به علت شرجی بودن شدید هوا و خفقان حاصله از آن و باتلاقی بودن زمین، این امر میسر نشد و بریدگی ناتمام ماند. بنابراین در 9 و 8 بهمن ماه با هماهنگی ستاد کربلا قرار شد ایستگاه پمپاژی در شمال منطقه آبگرفتگی در شمال جاده خرمشهر- بصره در کیلومتر 27 زده شود. این ایستگاه دارای 6 پمپ بود که توانست با سرعت هر چه تمامتر در ظرف 48 ساعت آب منطقه را به شمال جاده انتقال دهد و ایستگاه، به خاطر منحنی بودن از دید دشمن استتار شده بود.

·       در منتهی‌الیه شمالی کانال شهید باقری آبگرفتگی بوبیان و چند آبگرفتگی متصل به آن وجود دارد. از طرفی کنترل آب کانال در طول عملیات برای به دست گرفتن سرعت عمل نیروهای اسلام، امری حیاتی به شمار می‌رفت. زیرا ممکن بود از طریق کانال شهید باقری آب زیادی از طرف دشمن به منطقه وارد شود که با عدم امکان تخلیه به موقع آن، منجر به قطع خطوط مواصلاتی نیروهای اسلام می‌شد و از طرفی برای تردد قایق­ها در طول کانال در حین عملیات احتیاج به آب زیاد، الزامی بود. بنابراین کنترل آب‌بندی در ابتدای نهر عرایض احداث شد.

·       در روی این بند، دو ایستگاه 18 پمپی به وسیله جهاد فارس و خراسان احداث شد. ایستگاه جهاد فارس بر روی خود بند احداث شد و ایستگاه جهاد خراسان به دلیل کمبود فضای کار به 100 متری شمال بند انتقال یافت و آب کانال به وسیله یک کانال فرعی به ایستگاه انتقال پیدا می‌کرد.

·       در مواقعی که آب بیشتری برای کانال شهید باقری لازم بود به وسیله پمپاژ، آب را از نهر عرایض به شمال بند می‌ریختند و آب مازاد بر احتیاج نیز به وسیله همین بند با تبعیت از شیب زمین، به طرف نهر عرایض سرازیر می‌شد.

·       جاده شهید رضائیان که در شرق دژ عراق قرار داشت، برای این که آب دو طرف این جاده به یک نسبت ارتفاع داشته باشد، پلی در انتهای جاده شهید رضائیان در نزدیکی دژ عراق زده شد. این پل از نوع پلهای لوله‌ای بود و برای تخلیه بهتر آب در حاشیه شمالی جاده شهید رضائیان، به طور سرتاسری این پل زهکش حفر گردید.

·       در کربلای 5 راندمان کاری ایستگاه­های پمپاژ مطلوب بود و برادران مستقر در ایستگاه­های پمپاژ با تحمل شرایط سخت منطقه اعم از آب و هوای بسیار گرم و شرجی آن، وجود حشرات گزنده و خطرناک منطقه و هم‌چنین وجود خطراتی که آتش دشمن شبانه‌روز برای نیروهای مردمی و ایثارگر جهاد ایجاد کرده بودند، با جدیت و با احساس مسئولیت به کار خود ادامه می‌دادند ))

 

                                                             اسناد : برگرفته از (کتاب نبرد درشرق بصره چاپ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی )

تعداد مشاهده خبر503 بار
تصاویر مرتبط


مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
وزارت جهاد کشاورزی
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal